Vimm: Estonya kısa dönemli kiralamayı düzenlemeli

Estonya'da kısa dönemli kiralama pazarının hâlâ düzenlenmemiş olması, devletin vergi geliri kaybetmesine, konaklama sektöründe haksız rekabete ve Tallinn'in tarihi Old Town bölgesinde yaşam kalitesinin düşmesine yol açıyor. Bu değerlendirme, Tallinn eski belediye başkan yardımcısı Joosep Vimm'e ait.

Vimm, Ekonomi ve İletişim Bakanlığı'nın yıllardır konuyu sürüncemede bıraktığını belirtiyor. Ona göre kısa dönemli kiralanan dairelerden her yıl milyonlarca avro vergi toplanamıyor; buna karşın bakanlık yeni bir analiz gerekçesiyle karar almayı erteliyor. Vimm, son dört yılda somut ilerleme sağlanmadığını, sorunların ise birikmeye devam ettiğini vurguluyor.

Vimm, Tallinn belediye başkan yardımcılığı döneminde kısa dönemli kiralamaların pazar içindeki yerini düzenlemek için çaba gösterdiğini hatırlatıyor. Ona göre bu alan o zaman da büyük ölçüde kayıt dışıydı ve bugün de öyle. 2023'te bakanlığın turizm yuvarlak masasına katıldığını, dönemin bakanı Tiit Riisalo ve bakanlık yetkililerinin sorunun ele alınması gerektiğini kabul ettiğini aktarıyor. Ancak yetkililer, aracı platformlara ilişkin yeni AB mevzuatının etkisini beklemek ve kapsamlı bir analiz daha yapmak istediklerini söylemişti. Vimm'e göre pazar katılımcıları o dönem iyimserdi; kendisiyse analiz sürecinin sorunu gömüp bir çekmeceye kaldıracağını düşünüyordu. Üç yıl sonra bu öngörüsünün gerçekleştiğini, hatta tablonun daha da kötüleştiğini belirtiyor: Bakanlık artık açıkça düzenlemeye gerek olmadığını söylüyor.

Üç temel sorun ve kayıt dışı pazar

Vimm'e göre düzenleme hem Estonya geneli hem de Tallinn için gerekli. Çözüm bekleyen üç ana sorun var: kaybedilen vergi geliri, konaklama pazarındaki haksız rekabet ve Tallinn Old Town'daki yaşam ortamı.

Tallinn'deki konaklama yataklarının yaklaşık beşte birinin kısa dönemli kiralanan dairelerde olduğu tahmin ediliyor. Bu mülklerin işleyen bir kaydı olmadığı için potansiyel vergi mükelleflerinin kim olduğu ve ne kadar vergi kaybedildiği tam olarak bilinmiyor. Tahminler değişiyor: Estonya Otel ve Restoran Birliği'nin hesaplamasına göre devletin kaybı yaklaşık 50 milyon avro. Vimm, rakam biraz daha yüksek ya da düşük olabileceğini, ancak meselenin küçük bir tutar olmadığını ifade ediyor. Ona göre bütçe açığı ortadayken bu para masada bırakılıyor; öte yandan öğretmen maaşlarının artırılması için para olmadığı söyleniyor.

Vimm, serbest piyasadan söz edenlerin genellikle adil rekabeti unuttuğunu savunuyor. Ona göre gerçek bir serbest piyasa, eşit koşullarda ve aynı kurallar altında faaliyet gösteren katılımcıların rekabetiyle işler. Dürüst bir iş modeli vergi ödememek üzerine kurulmamalı. Ancak Vimm'e göre önemli sayıda konaklama sağlayıcısı, yani kısa dönemli kiralama yapanlar, yasalar karşısında konaklama işletmesi sayılmıyor. Standartlar ve misafir kayıt zorunluluğu bulunmadığı için bu sağlayıcılar vergiden kaçınarak fiyatlamada haksız avantaj elde ediyor.

Ayrıca Tallinn Old Town sakinleri yıllardır yaşam ortamlarının hızla bozulmasından şikâyet ediyor. Vimm'e göre kısa dönemli kiralamalarla ilgili günlük sorunlar kritik eşiği aşmış durumda ve kalıcı sakinler yaşanabilir bir ortamdan yoksun kalıyor. Sorunlar tek tek ele alınsa bile komşu dairededeki misafirler çoktan ayrılmış oluyor ve mal sahipleri omuz silkmekle yetiniyor.

Konut erişilebilirliği ve olası çözümler

Vimm, bakanlığın konut erişilebilirliği yaklaşımını da yanlış buluyor. Kısa dönemli kiralamalar birçok Avrupa kentinde konut maliyetlerini belirgin şekilde artırdıysa, Estonya'da neden farklı olsun diye soruyor. İspanya'da olduğu gibi yerlilerin su tabancalarıyla turistlere müdahale etmesini beklemenin anlamsız olduğunu savunuyor. Bakanlığın kendi analizi de kısa dönemli kiralamaların konut erişilebilirliğini olumsuz etkilediğini gösteriyorsa, şimdi araç ve mekanizmalar oluşturmanın tam zamanı olduğunu belirtiyor.

Vimm, hareketsizliğe ve analizlerin sürekli yeniden ısıtılmasına son verilmesi gerektiğini söylüyor. Ona göre devletin maliyesi, turizm sektörü ve yaşanabilir bir çevre isteyen sakinler artık bir çözüm bekliyor. Vimm hiçbir şeyin yasaklanmasından yana değil. Önerisi, yerel yönetimlere bazı ek yetkiler verilmesi, kısa dönemli kiralanan dairelerin konaklama işletmesi olarak değerlendirilmesi ve gerekli kaydın oluşturulması.