Estonya'da 43 bin e-şirket için vergi riski uyarısı

Estonya'nın uluslararası alandaki en önemli markalarından biri olan e-oturum (e-residency) programı, ülkeye yeni bir vergi riski tartışması getirdi. Program kapsamında bugüne kadar 187 ülkeden yaklaşık 140 bin kişi Estonya'da şirket kurdu. Bu kişilerin kurduğu şirket sayısı ise 43 bin civarında. Ancak uzmanlara göre bu şirketlerin önemli bölümü, yönetim ve fiili işleyiş Estonya dışında olduğu için ciddi vergi sorunlarıyla karşı karşıya kalabilir.

Estonya'nın e-oturum programı, dakikalar içinde Estonya'da şirket kurma, kârı buraya taşıma ve kârın yalnızca dağıtıldığında vergilendirildiği sistemi kullanma imkânı olarak dünya çapında tanıtıldı. Program kapsamında e-oturum sahiplerinin bugüne kadarki doğrudan vergi katkısı yaklaşık 433 milyon avro olarak tahmin ediliyor; geçen yıl bu rakam 125 milyon avro oldu.

Vergi numarası iptal edilebiliyor

E-oturum şirketlerinin çoğu tek kişilik firma olarak çalışıyor. Sahibi, yönetim kurulu üyesi ve çalışanı aynı kişi olan bu şirketlerin ofisi ve çalışanı bulunmuyor; müşterileri genellikle dünyanın farklı yerlerine dağılmış durumda. Estonya'da kurulan diğer şirketler gibi bu firmalar da katma değer vergisi (KDV) mükellefi olarak kaydedilebiliyor. Ancak Estonya'da KDV mükellefi olabilmek için şirketin burada fiili ticari faaliyet yürütmesi gerekiyor.

Estonya Vergi ve Gümrük Kurulu (MTA), son bir yılda bu tür şirketlerin KDV numaralarını denetlemeye odaklandı. Kurum, şirketlerin yönetim yeri, çalışanları ve ofisi hakkında bilgi talep ederek Estonya ile gerçek bağlarını ölçmeye çalışıyor. Eğer şirket Estonya'da kayıtlı olmasına rağmen burada gerçek bir ticari faaliyet yürütmüyorsa KDV numarası siliniyor. Bu durumda alınan mal ve hizmetler için ödenen KDV artık indirilemeyen bir gider haline geliyor. MTA, bu durumdaki e-oturum sahiplerine başka bir Avrupa Birliği ülkesinde KDV mükellefi olma imkânını araştırmalarını öneriyor.

Yurt dışında vergi riski büyüyor

KDV'nin yanı sıra daha acil bir sorun da gelir vergisi. Genel kurala göre bir şirketin faaliyetleri Estonya dışında yönetiliyor veya yürütülüyorsa, yabancı ülke şirketin kârı üzerinde vergi alma hakkına sahip olabiliyor. Yabancı ülke, Estonya şirketinin kârını kendi şirketi gibi görüp yerel bir şirket kârıymış gibi vergilendiriyor. E-oturum sahipleri de tam olarak bu durumda: Estonya'da özel limited şirketleri var ama yönetim kurulu üyesi ve fiili çalışanı yurt dışında bulunuyor.

Uzmanlar, Fransız bir e-oturum sahibinin 2023'te Estonya'da kurduğu ve yaklaşık 500 bin avro kâr elde ettiği varsayımsal örnekte, Fransa'nın yönetim kurulu üyesi Fransa'da olduğu için şirketin kuruluşundan bu yana Fransa'da kalıcı iş yeri sayıldığını belirtiyor. Bu durumda Fransa tüm kârı geriye dönük vergilendiriyor; 150 bin avro gelir vergisinin yanı sıra 100 bin avro faiz ve ceza da borç çıkabiliyor. Bazı durumlarda yabancı vergi idaresi şirketin yönetim kurulu üyesine şahsen de ceza kesebiliyor. Aynı örnekte kişisel vergi riski 250 bin avroya çıkabiliyor; yani 500 bin avro kâr için toplam vergi riski 500 bin avroya ulaşabiliyor.

E-oturum sahipleri doğal olarak vaat edilen vergi avantajının ve basitliğin nerede kaldığını soruyor. Uzmanlar, verilen tüm vaatlerin yalnızca şirketin yönetimi ve fiili işleyişi Estonya'da olduğunda geçerli olduğunu vurguluyor. Aksi halde kâr büyüklüğünde bir vergi riski ortaya çıkabiliyor. E-oturum sitesinde gelir vergisi ve KDV risklerine dair genel bilgiler yer alsa da bunun yeterli olmadığı, yönetimin Estonya'ya taşınması veya burada ofis için çalışan alınması gibi somut önerilerin eklenebileceği belirtiliyor.