Uzman: Sağlık Sigortası Fonu kesintileri bekleme listelerini uzatabilir

Estonya'nın Sağlık Sigortası Fonu'nun (Tervisekassa) giderlerini azaltmaya çalışması durumunda, bunu büyük olasılıkla hizmetleri kısarak yapması gerekecek ve bu da bekleme listelerinin uzaması anlamına gelecek. Tartu Üniversitesi ekonometri öğretim görevlisi ve sağlık uzmanı Andres Võrk, bu görüşünü ERR'e yaptığı açıklamada dile getirdi.

Geçtiğimiz Cuma günü Sağlık Sigortası Fonu denetleme kurulu, gelecek yılın bütçe taslağını onayladı. Sosyal İşler Bakanı Karmen Joller, önümüzdeki yıllardaki hedefin, fonu mali krizden çıkararak 2030 yılına kadar bütçenin dengeye hatta fazla vermeye ulaşması olduğunu söyledi.

Võrk, fonun planları hakkında henüz çok az bilgi olduğunu ve şu ana kadar bilinen tek net önlemin sağlık çalışanlarına yapılacak zamların ertelenmesi olduğunu belirtti. Bunun sağlık çalışanlarıyla ciddi bir gerilim yaratacağını vurgulayan Võrk, "Maaş artışlarının en az ortalama maaş artışı hızında olması gerektiğini söyleyen sağlık çalışanlarıyla bu durum hemen ciddi bir gerilim oluşturur" dedi.

Maliye Bakanlığı tahminleri ve hizmet hacmi sorunu

Maliye Bakanlığı'nın bu yıl için ortalama maaş artışını yüzde 5,6, gelecek yıl için ise yüzde 4,7 olarak öngördüğünü hatırlatan Võrk, bu artışın sağlık hizmetlerinin fiyat bileşenine yansımaması durumunda maaş artışının nereden geleceğinin zor göründüğünü ifade etti. Bakanın, fonun ücretleri artırmayacağını ve sağlık kurumlarının zamlar için iç bütçelerinde çözüm bulması gerektiğini önerdiğini aktaran Võrk, maaşların hastanelerde maliyetlerin yaklaşık yarısını, aile hekimi merkezlerinde ise yarısından fazlasını oluşturduğu düşünüldüğünde diğer girdi fiyatları da artarken böyle bir iç kaynak bulmanın olası görünmediğini söyledi.

Fonun yalnızca fiyat artışını sınırlayarak değil, hizmet sayısını azaltarak da maliyet tasarrufu sağlayabileceğini kaydeden Võrk, bunu değerlendirebilmek için hizmet hacminin ne kadar değişmesinin beklendiği, kesintilerin nerede olabileceği ve bunun bekleme listelerini nasıl etkileyeceği konusunda daha fazla bilgiye ihtiyaç olduğunu belirtti.

Sağlık Sigortası Fonu'nun sağlık hizmetlerine erişimin azaltılmayacağını söylemesine rağmen Võrk, bunun yeterli olmayabileceğini çünkü nüfusun yaşlandığını ve sağlık hizmetlerine talebin arttığını ifade ediyor. Ziyaret sayısı mevcut seviyede kalırsa bekleme listeleri uzayacak. Võrk, hem bakanın hem de fon başkanının sistemde daha fazla verimlilik ihtiyacını vurguladığını ancak paranın en yüksek katma değeri yarattığı alanlara yönlendirilmesi gerektiğini, bunun da uzman bakımı ile birinci basamak sağlık hizmetleri arasında veya uzman bakımının farklı alanları arasında farklı tercihler anlamına gelebileceğini sözlerine ekledi.

Confido CEO'su: Fon bir sigorta şirketi gibi davranmalı

Tıp merkezi Confido'nun CEO'su ve genel cerrah Edvard Garder da fonun bütçe planları hakkında çok az şey bilindiğini ancak genel olarak muhasebe dengesini sağlamanın kesinlikle mümkün olduğunu, asıl sorunun bunun sonrasında Estonya sağlık sisteminin ne kadar dengesiz olacağı olduğunu söyledi.

Fonun gelir tarafını önemli ölçüde etkileyemeyeceğini, bu nedenle dengenin kesinti anlamına geldiğini belirten Garder, düşünce kuruluşu Foresight Center'ın açığı yapısal olarak tanımladığını ve bunun her yıl yeni kesintiler yapılması gerektiği anlamına geldiğini hatırlattı. Tüm girdi fiyatları artarken yıldan yıla on milyonlarca avroluk verimlilik artışı sağlamanın mümkün olmadığını düşündüğünü ifade etti.

Garder, Estonya'nın devlet tarafından planlanan fiyatlandırmayı bırakması gerektiğini savundu. Fonun fiyatları kendisi hesaplamak yerine özünde bir sigorta şirketi gibi davranması gerektiğini belirtti: "Sağlık Sigortası Fonu, hizmetleri mülkiyet biçimine bakılmaksızın farklı sağlayıcılardan kalite ve fiyata göre satın almalı. Fiyatları piyasa belirlemeli." Hastane ağı geliştirme planı (HVA) içindeki hastaneleri hiçbir şeyin daha verimli veya ucuz çalışmaya zorlamadığını, HVA dışındaki sağlayıcıların ise fiyat rekabeti yapmak zorunda olduğunu ekledi.

Bakan Joller'in 2030'a kadar bütçe dengesi ve hatta fazla verme sözünün kamuoyu önünde çok iddialı göründüğünü belirten Garder, temelde fonun bütçe dengesinden hedef olarak bahsetmenin yanlış olduğunu, asıl hedefin bir bütün olarak sürdürülebilir bir sağlık sistemi olması gerektiğini söyledi. Önemli reformlar olmadan bu hedefi gerçekçi bulmadığını ifade etti.

Pandemi sonrası maliyet artışı ve beklentiler

Võrk, fonun maliyetlerinin neden arttığına bakıldığında asıl sıçramanın Covid pandemisi sonrasında yaşandığını, 2023 ve 2024'te sağlık çalışanlarına yapılan büyük zamlar ve ekonomideki girdi fiyatlarındaki artışın etkili olduğunu belirtti. Pandemi öncesinde fonun maliyetlerinin GSYİH'nın yüzde 5'i iken şimdi yüzde 6'sı olduğunu hatırlattı. Fonun maliyetlerini pandemi öncesi seviyeye çekmenin zor olduğunu çünkü ücretlerin ve girdi fiyatlarının düşürülemeyeceğini, sağlık sektörüne yönelik beklentilerin arttığını söyledi.

Bunun anlamı, sağlayıcıların fonun ödediği fiyata daha az hizmet sunacağı ve bireyler veya şirketler tarafından finanse edilen özel sektörde başka işler bulacağıdır. Kamu tarafından finanse edilen sağlık hizmetlerinden özel finanse edilenlere geçişin son yıllarda arttığını kaydetti. Võrk, sağlığa kamu fonu ayırma oranında Estonya'nın Avrupa ortalaması civarında olduğunu, Estonya'nın kamu fonlarının yüzde 13'ünü sağlığa ayırdığını, Finlandiya'da bu oranın yüzde 15, Norveç'te yüzde 17 olduğunu sözlerine ekledi.

Sağlık Sigortası Fonu'nun finanse ettiği bazı hizmetlerin fiyatlarında 'hava payı' bulunabileceğini öne süren Võrk, geçen yıl laboratuvar hizmet fiyatlarının teknolojik gelişmeler nedeniyle yüzde 15 düşürüldüğünü, sırada radyoloji gibi teşhis hizmetlerinin olabileceğini belirtti. Ancak hastane kârlarının son yıllarda düştüğünü, bazı hizmetlerin zarar eden hizmetleri sübvanse ettiğini, bu nedenle tüm fiyat listelerinin gözden geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

Değişikliklerin hastaları nasıl etkileyeceği henüz bilinmiyor; fonun maliyet tasarrufu planlarının detayları belirsiz. Võrk, hastaların her zaman uzmana görünmesi gerekmeyebileceğini, aile hekimi veya hemşire tavsiyesinin yeterli olabileceğini ve e-konsültasyonların yaygın kullanıldığını hatırlatıyor. Ancak genel olarak insanlar daha uzun yaşadıkça ve daha fazla hastalığa sahip oldukça, hizmet hacmini azaltmanın veya talebin arzdan daha hızlı büyümesine izin vermenin bekleme listelerini uzatacağını belirtiyor.