Estonyalı araştırmacılar: Ruh sağlığı okuryazarlığı iyi oluşa odaklanmalı

Estonyalı araştırmacıların yer aldığı yeni bir araştırma, ruh sağlığı okuryazarlığının, insanların iyi oluşunu destekleyen günlük becerilere yeterince önem vermediğini ortaya koydu.

Ulusal Sağlık Geliştirme Enstitüsü (TAI) araştırmacısı Hedvig Sultson'un dahil olduğu yeni bir meta-inceleme, 2000-2024 yılları arasında yayımlanan 40 literatür taramasını değerlendirerek ruh sağlığı okuryazarlığının (MHL) nasıl tanımlandığını ve ölçüldüğünü inceledi. Bulgular, İskandinav Halk Sağlığı Dergisi'nde (SJPH) yayımlandı.

İyi oluşun göz ardı edilmesi

Araştırmacılar, ruh sağlığı okuryazarlığının büyük ölçüde ruhsal bozuklukları anlama, damgalamayı azaltma ve yardım arama zamanını bilme üzerine odaklandığını, ancak ruhsal iyi oluşu ve onu destekleyen günlük faktörleri anlamaya daha az dikkat verildiğini buldu.

Sultson, ruh sağlığı okuryazarlığının aynı zamanda insanların iyi oluşu destekleyen güvenli ilişkiler, aidiyet duygusu, uyku, fiziksel aktivite, anlamlı etkinlikler ve destek arama zamanını bilme gibi unsurları tanımasına yardımcı olması gerektiğini söyledi.

“Ruh sağlığı okuryazarlığı yalnızca ruhsal bozuklukları tanımaya odaklanırsa, önlemenin bir kısmı göz ardı edilmiş olur” dedi. “İyi oluşu destekleyen beceriler ve ortamlar aynı açık ilgiyi gerektiriyor.”

Stres ve depresyon verileri

TAI'nin 2024 sağlık davranışı anketine göre, Estonya'da erkeklerin yüzde 23'ü ve kadınların yüzde 27'si normalden daha fazla stres yaşadığını bildirdi. Depresyon belirtileri ise erkeklerin yüzde 19'unda, kadınların yüzde 24'ünde görüldü.

Her iki oran da 2022'ye göre azalmış olmakla birlikte, stres düzeyleri hâlâ on yılın başındaki seviyenin üzerinde.

TAI baş araştırmacısı Toomas Veidebaum'un dahil olduğu ve BMC Pediatrics dergisinde yayımlanan ayrı bir çalışma, ortalama 13 yaşında olan 3.608 Avrupalı ergenin verilerini inceledi. Araştırmacılar, dijital medya kullanımı, beden memnuniyetsizliği ve aile ortamı arasındaki ilişkilere baktı.

Dijital medyada daha fazla zaman geçirmenin, özellikle akıllı telefon ve internet kullananlarda daha büyük beden memnuniyetsizliği ile ilişkili olduğu bulundu. Destekleyici bir aile ortamı ise bu ilişkiyi zayıflatıyor gibi görünüyordu.

“Gençler çevrelerinde gördükleriyle kendilerini çok karşılaştırıyor” diyen Veidebaum, “Bu karşılaştırmanın büyük bir kısmı artık dijital ortamlarda gerçekleşiyor” ifadelerini kullandı. Evde görünüş, beden imajı ve iyi oluş hakkında açık konuşmaların kilit önemde olduğunu belirten Veidebaum, “Destekleyici bir aile ortamı, gençlerin çevrimiçi gördüklerini daha iyi yorumlamasına yardımcı olabilir” dedi.

Gençlerde stres ve kendine zarar verme

TAI'nin 2024 çocuk ruh sağlığı anketi, 11-17 yaş arasındakilerin yüzde 22'sinin stresle başa çıkmada oldukça veya çok sık zorluk yaşadığını, bu oranın 17 yaşındaki kızlarda yüzde 44'e kadar çıktığını ortaya koydu.

15 yaş ve üzeri katılımcıların yüzde 32'si en az bir kez kendine zarar verdiğini bildirdi; bu oran kızlarda yüzde 41'e ulaşıyor.

Araştırmacılar, bulguların, sorunlar büyümeden ruhsal iyi oluşu destekleme ihtiyacını güçlendirdiğini ve desteğin evde, okulda ve dijital ortamlarda mevcut olduğunu söylüyor. Bulgular, Estonya'da sağlık, sağlık davranışı ve sağlık hizmetlerine erişim konularında verileri kapsayan TAI'nin 2026 Nüfus Sağlığı Yıllığı'nda yer alıyor.