Estonyalı şair Juhan Viiding'in vedi mektupları tartışma yarattı

Estonya'da yazar Mihkel Mutt'un şair Juhan Viiding hakkındaki kitabında Viiding'in vedi mektuplarını tam metin olarak yayımlaması ve şairin ölümünü kaçınılmaz bir kader gibi sunması, ruh sağlığı uzmanlarının tepkisini çekti. Uzmanlara göre bu tür mektuplar, hassas okuyucularda intihar konusunda yanıltıcı bir izlenim bırakabilir. Mutt ise eleştirileri kabul etmiyor ve kitabın tamamının okunmasını öneriyor.

Son haftalarda Mutt'un Viiding biyografisi Estonya'da geniş yankı uyandırdı. Tartışma öncelikle telif hakları etrafında dönse de ruh sağlığı uzmanları konuyu daha geniş bir halk sağlığı sorunu olarak değerlendiriyor.

WHO önerileri ve uzman uyarıları

Tallinn Üniversitesi sosyal sağlık bilimleri başprofesörü ve intihar uzmanı Merike Sisask, Dünya Sağlık Örgütü'nün (WHO) önerilerine göre sözde intihar mektuplarının yayımlanmasından kaçınılması gerektiğini belirtti. Sisask'a göre bu mektuplar, intiharın düşünülmüş bir karar olduğu izlenimini yaratabilir ve intihar öncesindeki ruh sağlığı krizini gölgeleyebilir.

"Bu tür ayrılık mektupları, intiharı anlaşılır ve gerekçeli bir seçim gibi çerçeveleyebilir; oysa intihar çoğu zaman böyle değildir. Ayrılık mektubu, kriz işaretlerini bağlamından koparır," dedi Sisask.

Ünlü kişilerin intiharlarının ele alınmasında özellikle dikkatli olunması gerektiğini vurgulayan Sisask, bu hikâyelerin hızla yayılabileceğini ve ciddi bir konuyu sansasyonel hale getirebileceğini söyledi.

"Ünlü kişiler söz konusu olduğunda ne yazık ki çoğu zaman viral hale geliyor ve intiharı önleme açısından önemli olan, intihar davranışını trajik bir seçim olarak görme boyutu kayboluyor. Bu tür durumlarda nasıl yardım aranabileceği ve yardım sunulabileceğine dair haberler yetersiz kalıyor," diye konuştu.

Ölümü kaçınılmaz göstermek daha riskli

Ruh sağlığı kuruluşu Peaasi.ee'nin intihar kaybı deneyim uzmanı Eva Koženevski de benzer tehlikelere dikkat çekti. Ona göre vedi mektuplarının yayımlanması intiharı kahramanlık gibi gösterebilir ve kendini savunmasız hisseden kişilerde özdeşleşme riskini artırabilir.

"Birincisi, intiharı romantik veya asil bir eylem gibi gösterebilir. İkinci önemli nokta ise özdeşleşme: birisi bu mektubu okuyup 'ben de aynı şekilde düşünüyorum' diyebilir. Risk, düşüncelerinde kendini bulan kişinin de aynı eylemi yapmasıdır," dedi Koženevski.

Koženevski, Mutt'un kitabında vedi mektuplarının yayımlanmasından daha sorunlu bulduğu noktanın, yazarın Viiding'in ölümünü kaçınılmaz bir kader gibi sunması olduğunu söyledi.

"Juhan Viiding bunları yıllar ve on yıllar önce yazmış olsa da bu, bir kaçınılmazlık anlamına gelmez; sanatçıların başına böyle şeyler gelmez," ifadelerini kullandı.

Kitabın yazarı Mihkel Mutt ise mektupların yayımlanmasının okuyucularda intihar riskini artıracağına inanmadığını söyledi. "Bu mektuplar daha çok katarsis etkisi yapıyor, arındırıcı oluyor ve okuyucuları sonuçta daha iyi insanlar haline getiriyor; bu da trajedinin işlevlerinden biridir," dedi.

Mutt ayrıca mektupları hümanist ve dokunaklı bulduğunu, Viiding'in kimseyi kendini taklit etmeye çağırmadığını belirtti. "O yalnızca bu dünyaya alışamadığını itiraf etti," diye ekledi.

Kitabın bütününün okunması gerektiğini vurgulayan Mutt, "İntihar düşünceleri olan bir kişi kitabın geri kalanını da okursa, intihar düşünceleri kesinlikle oluşmaz. Kitap depresif değil," ifadelerini kullandı.

Mutt, Viiding'in ölümünün dış bir güç tarafından belirlenmediğini, içsel zorluklarının rol oynamış olabileceğini söyledi. "Viiding'in intihara eğilimli olduğu ve depresyonlar yaşadığı açık. O aynı zamanda kendini yoğun biçimde izleyen ve 'şeytanlarını' büyüleyici sanata dönüştüren bir sanatçıydı. Sanatçı her zaman iki kişidir, tek değil. Acı çeker ve acı çekişini yandan izler. Daha iyi sanat yapmak için acısını artırması da mümkündür," dedi.

Yazara göre Viiding'in trajik sonu yine de rastlantısaldı ve kaçınılmaz değildi. "Bir noktada kader belirleyici yaşam seçimleri, bir tür 'fitil' veya 'ocağa atılan çıra' olmasaydı, ondan geçmiş zaman kipiyle söz etmiyor olurduk," diye açıkladı.

Koženevski ise vedi mektuplarının etkisinin yalnızca olumsuz olmadığını düşünüyor. Babasını intihar nedeniyle kaybeden deneyim uzmanı, Viiding'in mektubunu okumanın, ölümden önce insanların düşüncelerini biraz daha iyi anlamasına yardımcı olduğunu itiraf etti. Babası arkasında vedi mektubu bırakmamıştı.

"Bu, hayattan ayrılmak üzere olan bir insanın içine bakmak ve onu anlamak için bir fırsat. Bu içgörüler, insanlara daha insancıl ve şefkatli yaklaşmamıza yardımcı oluyor. Bu, başkaları için intiharı biraz mistikten arındırabilir," dedi.

Hem Koženevski hem de Sisask, intihar ve ruh sağlığı zorlukları hakkında konuşmaktan kaçınılmaması gerektiğini vurguladı. Ancak intihar davranışının karmaşık arka planını açıklamak ve krizdeki bir kişinin yardım alabileceğini göstermek önemli.

Sisask, "İntihar konusunda sorumlu medya haberciliği, öncelikle intihar davranışına yol açabilecek faktörleri, bu korkunç karmaşayı ve insanlara nerede yardım edilebileceğini ele almak anlamına gelir," dedi.

Onun sözleriyle intiharın açık ve basit bir eylem olmadığını, yardımın mevcut olduğunu hatırlatmak gerekiyor. Estonya'da acil yardım hattı 112 (24 saat), mağdur destek hattı 116 006 (24 saat), çocuk destek hattı 116 111 (24 saat) ve www.peaasi.ee adresinden destek alınabilir.