Estonya'da tartışma: Sarhoşluk testi acil servislere mi devrediliyor?

Estonya'da İçişleri Bakanlığı bünyesinde, kişilerin sarhoşluk durumunun nasıl tespit edileceğine ilişkin bir yasa tasarısı görüşülüyor. Tasarı, örneğin uyuşturucu etkisi altında araç kullandığından şüphelenilen kişilerin durumunun hızlı ve güvenilir biçimde belirlenmesini amaçlıyor. Ancak önerilen çözüm, bu görevin hâlihazırda yoğunluk altında çalışan acil servislere (erakorralise meditsiini osakond) yüklenmesini öngörüyor.

Haber, acil tıp hekimi Aleksei Gaidajenko'nun kaleme aldığı bir görüş yazısına dayanıyor. Gaidajenko, sarhoşluk tespitinin bir tedavi hizmeti olmadığını, tasarının kendi gerekçe metninin bile bunu kabul ettiğini belirtiyor. Yazıya göre bu durumda sarhoş olduğundan şüphelenilen kişinin neden hastaneye, hele acil servise getirilmesi gerektiği sorusu yanıtsız kalıyor.

Acil servislerin asıl görevi hayat kurtarmak

Gaidajenko, acil servislerin tek bir amaç için var olduğunu vurguluyor: sağlığı tehlikede olan insanların hayatını hızla kurtarmak. Gece nöbetindeki her hemşire ve doktorun, her yatağın ve her ilaç dolabının bu göreve göre düzenlendiğini hatırlatıyor.

Buna rağmen tasarı, tedaviyle hiçbir ilgisi olmayan bir görevi — bir kişinin ayık olup olmadığının değerlendirilmesi ve bunun tutanağa geçirilmesi — acil servislere ekliyor. Bu ek iş için yeni personel öngörülmüyor. Dolayısıyla harcanan zaman, göğüs ağrısıyla yardım bekleyen bir hastadan ya da aralıksız öksüren bir çocuktan çalınmış oluyor.

Yazıya göre sorun zaten büyüyor. Tartu Ülikooli Kliinikum'un psikiyatri kliniği ilgili hızlı hizmeti sunmayı bıraktıktan sonra polis doğrudan acil servislere yönelmek zorunda kalmış, bekleme süreleri uzamış durumda. Önümüzdeki yıllarda yürürlüğe girecek ambulans reformunun da acil servislere daha fazla hasta getirmesi bekleniyor.

"Tedavi etmek ile delil oluşturmak aynı şey değil"

Gaidajenko, daha da önemli gördüğü ikinci bir ilkeye dikkat çekiyor: Sağlık çalışanı, doktor ya da hemşire, hastayı iyileştirmek için vardır; eğitimi, becerileri ve meslek etiği bu amaca göre şekillenmiştir. Ceza soruşturması için sarhoşluk durumunun betimlenmesi ise bambaşka bir iştir: amacı mahkemede kullanılabilecek bir delil üretmek olan bir uzman değerlendirmesidir.

Doktor tedavi ederken hastanın yanındadır ve hastanın sağlığını gözetir. Polis için delil hazırlarken ise devletin bir aracı hâline gelir. Bu, tamamen farklı bir sorumluluk, farklı bir yetkinlik ve hasta karşısında farklı bir ilişki demektir. Tasarı, bu görevi doktorun yanı sıra hemşirelere de vererek sınırı bulanıklaştırıyor; ancak kimin, nasıl eğitileceği, hatalı bir değerlendirmede sorumluluğun kime ait olacağı ve olası bir komplikasyonda ne olacağı netleştirilmiyor.

Tasarıda, gerekli görüldüğünde sürecin bir kateter yardımıyla idrar örneği alınmasını içerebileceği belirtiliyor. Bu işlem kanama ya da yaralanma riski taşıyor. Yasal olarak bu faaliyet bir sağlık hizmeti sayılmadığı için, böyle bir durumda hangi sorumluluk sigortasının geçerli olacağı belirsiz kalıyor. Gaidajenko'ya göre bu boşluk, hem hastaların hem de sağlık çalışanlarının sırtından çözülmeden bırakılıyor.

Yazar, sarhoşluk durumunun hızlı ve güvenilir biçimde tespit edilmesinin önemsiz olduğunu söylemiyor; bunun hem trafikte hem başka alanlarda önemli olduğunu kabul ediyor. Ancak çözümün hastaneye bir görev daha eklemek ve "nasılsa idare edilir" umuduyla hemşirelerin omuzlarına yıkmak olmadığını belirtiyor. Bu işin en mantıklı yerlerde — polis biriminde, ayılma merkezinde (kainestusmaja) veya ekspertiz kurumunda — düzenlenmesi gerektiğini savunuyor.

Görev doktor dışında birine verilecekse, önce gerekli eğitimin, sorumluluğun ve gerçek maliyeti karşılayacak ücretin net biçimde belirlenmesi gerektiğini ekliyor. Tasarıda örnek alma başına öngörülen ücretler ise birkaç avroyla ifade edilecek kadar düşük; oysa bu iş beraberinde büyük bir sorumluluk getiriyor.

Hastaneler ve sağlık çalışanları örgütleri bu itirazları daha önce de dile getirmiş, ancak büyük ölçüde göz ardı edilmişti. Yazar, yasanın kabul edilmesinden önce bu argümanların biçimsel değil, gerçekten tartışılmasını umuyor; çünkü acil servisler hastalar için kurulmuştur.