Estonya'da engelli bakım yerleri için bütçe krizi

Estonya hükümeti, zihinsel engelli ve ruh sağlığı sorunları olan kişilere yönelik özel bakım merkezlerine (erihoolekanne) yeterli kaynak ayırmazsa, Sosyal İşler Bakanlığı mahkeme masrafları ve tazminatlar için dört milyon avro talep edecek. Engelli kişilerin haklarını savunan Puuetega Inimeste Koda (Engelli Kişiler Konseyi) ise şimdiden hak sahiplerini mahkemeye başvurmaya çağırıyor.

Estonya Yüksek Mahkemesi (Riigikohus) bahar aylarında verdiği kararla, özel bakım merkezine ihtiyaç duyan kişilere devletin bu hizmeti sağlamakla yükümlü olduğunu hükme bağlamıştı. Mahkeme, ihtiyaç sahiplerinin maddi imkânsızlıklar gerekçe gösterilerek süresiz bekleme listelerinde tutulamayacağına hükmetti.

Ancak bekleme listeleri bahardan bu yana kısalmadı. Sosyal Sigorta Kurumu (Sotsiaalkindlustusamet) verilerine göre, ağustos başında yaklaşık 2.200 kişi özel bakım merkezi için sırada bekliyor. Bunlardan 755'i, kendilerine yer tahsis edilmesi halinde hemen hizmet almaya hazır.

Bakanlık ek bütçe istiyor

Sosyal İşler Bakanı Karmen Joller, devlet bütçe görüşmelerinde önümüzdeki dört yıl için 200 milyon avro ek kaynak talep edecek. Gelecek yıl için ise ek bütçe ihtiyacı 20 milyon avro olarak açıklandı.

Sosyal İşler Bakanlığı Müsteşarı Maarjo Mändmaa yaptığı açıklamada, eğer özel bakım hizmetlerine ek kaynak ayrılmazsa ve yeni yerler açılmazsa, hükümetten engelli bireylerin mahkeme masrafları ve tazminatları için kaynak talep edileceğini söyledi. Sosyal Sigorta Kurumu'nun hesaplamalarına göre, gelecek yıl bekleme listesindeki 700 kişinin mahkemeye başvurması halinde dava masrafları ve tazminatlar için yaklaşık dört milyon avro ödenmesi gerekecek.

Mändmaa, "Bu parayı özel bakım hizmetlerinin iyileştirilmesine harcamak, mahkemelerde hak arama mücadelesine harcamaktan çok daha doğru olur" dedi.

Engelli konseyi mahkemeye başvuru çağrısı yapıyor

Engelli Kişiler Konseyi'nden Kristi Kähär, ihtiyaç sahiplerinin ve ailelerinin şimdiden idari mahkemelere başvurabileceğini belirtti. Konsey olarak ücretsiz hukuki destek sağladıklarını ifade eden Kähär, bazı kişilerin şimdiden konseyi arayarak bilgi aldığını ancak henüz somut bir davanın açılmadığını söyledi.

Yüksek Mahkeme İdari Dairesi Başkanı Yargıç Ivo Pilving, engelli bireylerin hakları için mahkemeye başvurmasının zorunlu bir yol olabileceğini ancak bunun ideal bir çözüm olmadığını belirtti. "Zaten zor durumda olan insanları hakları için savaşmaya zorlamak, Estonya devletinin hak etmediği bir uygulama" diyen Pilving, mahkemelerin sihirli bir çözüm üretemeyeceğini ancak hak ihlallerini tespit edip tazminata hükmedebileceğini kaydetti.

Pilving, geçmişte de benzer bir durumun yaşandığını hatırlatarak, üç yıl önce anaokulu yeri bulunamayan çocukların ailelerinin belediyelere karşı dava açmak zorunda kaldığını söyledi. Yüksek Mahkeme o zaman da devlet ve belediyelerin anaokulu eksikliğini gidermekle yükümlü olduğuna hükmetmişti.

Öte yandan Sosyal Sigorta Kurumu Özel Bakım Hizmetleri ve Rehabilitasyon Dairesi Başkanı Lagle Kalberg, şu anda kurum aleyhine açılmış derdest bir dava bulunmadığını, ancak yaz aylarında bir mahkeme kararı verildiğini söyledi. Tallinn İdare Mahkemesi, temmuz ayında Sosyal Sigorta Kurumu'nu, otizm spektrum bozukluğu olan bir kişi için iki ay içinde yatılı özel bakım merkezi açmaya mahkum etti.

Özel bakım merkezlerine en büyük ihtiyaç Tallinn, Harju, Ida-Viru ve Tartu bölgelerinde bulunuyor. Kalberg, bu bölgelerde mülk fiyatlarının ve işçi ücretlerinin yüksek olması nedeniyle yeni bakım merkezi açmanın maliyetli olduğunu ve hizmet sağlayıcıların mevcut fiyatlarla yeni yer açmaya istekli olmadığını ifade etti.