Uzman: Yaşlılara yönelik politika bütüncül olmalı

Estonya'da nüfus yaşlanıyor ve bu durum sosyal refah ile sağlık hizmetlerinin daha etkin bir şekilde bütünleştirilmesini gerektiriyor. Uzman Marica Lillemets, ERR News'de yayımlanan değerlendirmesinde, mevcut sistemin yaşlıları bürokratik bir labirentte yalnız bıraktığını belirtti. Yazıya göre Estonya, 2023'teki bakım reformu ve ortalama emekli maaşına sağlanan gelir vergisi muafiyeti gibi olumlu adımlara rağmen hâlâ önemli eksikliklerle karşı karşıya.

Yoksulluk riski ve hizmet eşitsizliği

Estonya, Avrupa Birliği'nde yaşlı nüfusun yoksulluk riskinin en yüksek olduğu ülkelerden biri. Lillemets'e göre emekli maaşlarındaki artış, yaşam maliyetleri ve sağlık hizmetleri fiyatlarındaki yükselişe yetişemiyor. Ülkede ayda yaklaşık 4.000 avro özel emekli maaşı alanlar olduğu gibi 400 avroyla geçinenler de var. Sağlık hizmetleri fiyatlandırması yaşlıların ödeme gücünü yeterince dikkate almıyor ve geçim desteği gerçek ihtiyaçları karşılamıyor.

Sağlık hizmetlerine her yerde erişilememesi de önemli bir sorun. Hizmet eşitsizliğinin ana nedeni yerel yönetimlerin kapasiteleri arasındaki büyük farklar. Bu durum özellikle evde bakım ve uzman doktor hizmetlerinde yaşanıyor. Ayrıca sosyal refah ve sağlık sistemleri arasında anlamlı bir entegrasyon bulunmuyor; bu da ihtiyaç sahiplerini birçok yaşlının üstesinden gelemeyeceği bürokratik bir karmaşaya itiyor. Örneğin aile hekimliği hizmetlerine erişimdeki dijital sistem, yalnız yaşayan birçok yaşlı için engel oluşturuyor. Yaşlılar ya genç akrabalarından yardım almak ya da kapıda beklemek zorunda kalıyor.

Öneriler: tek platform ve vergi teşvikleri

Lillemets, Sosyal Refah Yasası ve Sağlık Sigortası Yasası'nda değişiklik yapılarak kişi merkezli tek bir bakım fonu oluşturulmasını öneriyor. Böylece evde hemşirelik ve sosyal ulaşım gibi hizmetler tek platformdan finanse edilebilir; acil servisler ve hastane ağı üzerindeki baskı azalır. Ayrıca ruhsal ve sosyal iyilik hâlinin de fiziksel sağlık kadar önemli olduğu vurgulanıyor. Dijital geçiş, bazı yaşlıları bilgi boşluğuna iterek yalnızlığı ve ruhsal sorunları derinleştiriyor. Yazar, teknolojiye direnmek yerine yaşlılara erken ve yaşa uygun dijital beceri eğitimi verilmesini, bu eğitimin eğitmenler eşliğinde küçük gruplar hâlinde yapılmasını öneriyor.

Kamu Bilgi Yasası'na, devlet kurumları ve belediyelerin dijital becerisi olmayan yaşlılar için erişilebilir fiziksel danışma noktaları bulundurmasını zorunlu kılan bir hüküm eklenebilir. Yaşlıların istihdamı da bir kaynak olarak görülmeli; yarı zamanlı veya esnek çalışma, yaşa uygun yeniden eğitim ve deneyime değer verilmesi öneriliyor. Gelir Vergisi Yasası ve Sosyal Vergi Yasası'ndaki teşviklerle işverenlerin 55 yaş ve üstü çalışanları esnek iş yüküyle işe alması desteklenebilir. Lillemets, Estonya'nın başarısının sadece GSYİH büyümesiyle ölçülemeyeceğini, yaşlı nüfusa nasıl davranıldığının da önemli olduğunu belirtiyor. Mevcut tepkisel ve parçalı politikanın yerini, yaşlanmanın güvenli ve onurlu bir süreç olduğu bir vizyon almalı.