Estonya'da yaşlılar için kapsamlı yaşam boyu politikası çağrısı

Estonya'da sosyal bakım uzmanı Marica Lillemets, ülkenin demografik bir kırılma noktasına geldiğini belirterek yaşlılara yönelik yeni bir politika yaklaşımı çağrısı yaptı. Lillemets'e göre nüfusun yaşlanması artık günlük hayatın bir gerçeği ve somut adımlar gerektiriyor. Sosyal yardım sunmaktan çok, önleyici ve güçlendirici bir yaşam boyu politikasına geçilmesi gerektiğini savunuyor.

Lillemets, son yıllardaki olumlu adımlara rağmen hâlâ önemli eksiklikler bulunduğunu vurguluyor. 2023 yılında yapılan bakım reformu ve ortalama emekli maaşına getirilen gelir vergisi muafiyetini bu adımlar arasında sayıyor.

Yaşlılar arasında gelir uçurumu ve hizmet eşitsizliği

Estonya'daki yaşlılar, Avrupa Birliği genelinde yoksulluk riski en yüksek gruplar arasında yer alıyor. Lillemets'e göre emekli maaşındaki artış, yaşam maliyeti ve sağlık hizmetleri fiyatlarındaki yükselişi karşılamıyor. Ülkede ayda yaklaşık 4000 euro özel emekli maaşı alanlar olduğu gibi 400 euro ile geçinenler de var.

Sağlık hizmetleri fiyat listesinin yaşlıların ekonomik kapasitesini yeterince dikkate almadığını, geçim desteğinin ise gerçek ihtiyaçları karşılamadığını belirtiyor. Ayrıca Estonya genelinde sağlık hizmetlerine eşit erişim sağlanamadığını, bunun başlıca nedeninin yerel yönetimlerin bölgesel kapasite farklılıkları olduğunu ifade ediyor. Bu durum, özellikle evde bakım hizmetleri ve uzman hekim hizmetlerinde kişilerin yaşadığı yere göre adaletsiz muamele görmesine yol açıyor.

Lillemets, yaşlı politikalarındaki bir diğer sorunun kurumsal parçalanma olduğunu söylüyor. Sosyal bakım ile sağlık sistemi arasında gerçek bir entegrasyon bulunmadığını, bunun da yardıma ihtiyaç duyan kişileri bürokrasi labirentinde dolaşmaya zorladığını belirtiyor. Dijital çözümlerin de yaşlılar için engel oluşturabildiğini, yalnız yaşayan birçok yaşlının doktora erişmek için genç akrabalarından yardım almak zorunda kaldığını ekliyor.

Yasal düzenleme ve öneriler

Lillemets, sosyal bakım yasası ile sağlık sigortası yasasında değişiklik yapılarak tek bir kişi merkezli bakım fonu oluşturulmasını öneriyor. Bu fonun evde hemşirelik ve sosyal ulaşım gibi hizmetleri tek platformdan finanse etmesi gerektiğini söylüyor. Böyle bir adımın acil servisler ve hastane ağı üzerindeki baskıyı azaltacağını, entegre bir bakım modeli oluşturacağını savunuyor.

Fiziksel sağlığın yanı sıra ruhsal ve sosyal sağlığa da odaklanılması gerektiğini vurgulayan Lillemets, dijital dönüşümün bazı yaşlıları bilgi karanlığına ittiğini, yalnızlığı ve ruhsal sorunları derinleştirdiğini belirtiyor. Yaşlıların dijital becerilerinin mümkün olduğunca erken ve yaşlarına uygun biçimde geliştirilmesi gerektiğini söylüyor. Bunun için küçük gruplarla ve eğitimli kişilerin öncülüğünde yürütülecek bir yaşam boyu öğrenme modeli öneriyor.

Lillemets, kamu bilgi yasasının devlet kurumları ve yerel yönetimlere, dijital becerisi olmayan yaşlılar için erişilebilir fiziksel danışma noktaları bulundurma yükümlülüğü getirecek şekilde güncellenmesini öneriyor. Yaşlıların iş gücüne katılımının bir yük değil büyük bir kaynak olduğunu, kısmi veya esnek çalışma, yaşa uygun yeniden eğitim ve deneyimden yararlanmanın yaşlıları değerli çalışanlar haline getireceğini ifade ediyor. Ancak tüm işverenlerin bunu anlamadığını ve devletin vergi yasalarıyla bu grubun iş piyasasında kalmasını desteklemediğini belirtiyor.

Bu doğrultuda, 55 yaş ve üzeri çalışanları esnek yük ile istihdam eden işverenlere daha düşük sosyal vergi oranı uygulanması gibi teşvikler öneriyor. Lillemets, Estonya'nın başarısının yalnızca GSYİH artışıyla ölçülemeyeceğini, mevcut tepkisel ve parçalanmış politikaların yerini yaşlanmanın güvenli ve onurlu bir süreç olduğu bir vizyona bırakması gerektiğini sözlerine ekliyor.