Mihkel Muti'nin Viidingu mektupları skandalı büyüyor

Eylül sonunda yayımlanan yazar Mihkel Muti'nin "Juhani evangeelium" (Juhan'ın İncili) adlı kitabı, yazarın Juhan Viidingu'nun ölüm öncesi vedalaşma mektuplarını ailenin izni olmadan yayımladığının ortaya çıkmasıyla skandala yol açtı. Yazar tarihin tahrif edilmemesi arzusuna atıfta bulunsa da mirasçılar telif hakkı ihlaline işaret ederek kitabın satıştan kaldırılmasını talep etti.

ETV kanalındaki "Impulss" programında Viidingu'nun kız kardeşinin oğlu Indrek Tarand, Muti'nin riskli hesabının boşa çıktığını, yazarın oluşturmak istediği bütünün yerine artık yalnızca izinsiz yayımlanan mektupların konuşulduğunu söyledi.

Tarand, "Evet, kitap satın alındı, satış iyi gitti, her ne kadar telif hakkı sorulmamış olsa da. Ama herkes Viidingu'nun metninden bahsediyor. Kimse Muti'nin kitabından bahsetmiyor. Bu, yazar için oldukça acımasız bir kader" dedi.

Mektupların yayılması otuz yıl öncesine dayanıyor

Tarand'a göre mektupların kamuya açılmasının asıl nedeni, Viidingu'nun ölümünün ardından bu mektupların Juuru papaz evinde bulunduğu onlarca yıl öncesine uzanıyor. Tarand, o dönem papaz olan Jüri Bärg'den amcasının eşyalarının iadesini nasıl talep ettiğini hatırlattı.

"Son olarak ona sordum: şimdi her şey bu çantada mı? O sahte Hristiyan ve ikiyüzlü adam göğsünü işaret edip evet dedi. Ama aslında kopyalarını çıkarmış, paraya çevirmişti" diye anlattı Tarand, mektupların bundan 30 yıl önce yayılmaya başladığını belirterek.

Yazar ve avukat Silvia Urgas, telif hakkının doğması için eşiğin düşük olduğunu ve entelektüel faaliyet sonucu ortaya çıkan bir vedalaşma mektubunun da kanun önünde eser sayıldığını açıkladı.

"Eğer bu, yazarın kendi entelektüel faaliyetinin, entelektüel düşüncesinin veya ifadesinin sonucuysa, böyle bir vedalaşma mektubu benim değerlendirmemde bu kapsama girer" diyen Urgas, hakların yaratıcının ölümünden 70 yıl sonra mirasçılara ait olduğunu ekledi. Urgas, "Bu durumda sorun, eserin yazarı veya mirasçıları tarafından gerçekte yayımlanmamış olmasıydı. Bir şeyin yayımlanmış sayılması için kamuoyunun onu bir şekilde inceleme veya edinme imkânı olması gerekir" diye tamamladı.

"Mektuplar yayımlanmamalıydı"

Gazeteci Ylle Rajasaar, Muti'nin bilinçli olarak izin istememe kararını esefle karşıladı.

"Bu mektuplar yayımlanmamalıydı. Yazarın, bu mektupların yol arkadaşlarına açık bir vedalaşma mektubu olarak yazılmadığı bilgisini almak için yakınlarıyla görüşmesi ne kadar zor olabilirdi ki?" diyen Rajasaar, "Birisi sana en değerli şeyini, kendi yaratısını emanet etmişse, onunla hassasiyetle ilgilenme sorumluluğun vardır" diye ekledi.

Yazar ve yönetmen Jim Ashilevi, yaratıcı bir kişinin statüsünün yazarı ne kanunun ne de insani empatinin üstüne çıkardığını savundu.

"Yazarın görüşü burada ilgili bile değil, çünkü kurallar kuraldır, kanun kanundur ve geri kalan her şey önemsizdir" diyen Ashilevi, meselenin yakınların yasını doğrudan ilgilendirdiğini vurguladı. "En ağır ve en kişisel konulardan biri, birinin intihar sonucu hayattan ayrılmasıdır. Bunun bir aileye, bir sülaleye, bir arkadaş çevresine, bir topluluğa nasıl etki ettiği son derece zor ve yıkıcıdır" dedi.

Müzisyen Robert Linna, yaratıcı alanda karşılıklı saygının geçerli olması gerektiğini belirtti.

"Şahsen bunun etik olmadığını düşünüyorum, birinin yaratısına izin istemeden dokunmak doğru değil" diyen Linna, albümünde Mikk Targo ve Kaari Sillamaa'nın bir parçasını kullanma deneyimini örnek gösterdi.

"Bir yazar olarak benim malıma ve mülküme kurallara uygun davranılmasını beklerim ve bu, benim de başkalarına aynı şekilde davranmamı gerektirir" diye açıklayan Linna, doğrudan Targo'nun mirasçısına başvurduğunu söyledi.

"Mikk Targo'nun kızının da zahmet edip bir konserime gelmesi ve bu başvuru için şahsen teşekkür etmesi beni çok memnun etti. Bu, aramızdan ayrılan yakınların mirasının onların yakınları için ne kadar önemli olduğunu doğruladı" dedi Linna.

"Impulss" programının tamamı haberin yanındaki videodan izlenebilir.