Letonya, iki Rus oligarkı yaptırımdan çıkaran AB kararını bloke etti

Letonya, Pazartesi akşamı Avrupa Birliği'nde hazırlanan ve Rusya'ya karşı yürürlükteki yaptırımların süresini mevcut altı ay veya bir yıldan üç yıla çıkarmayı öngören kararı bloke etti. Karar aynı zamanda iki Rus oligarkın yaptırım listesinden çıkarılmasını içeriyordu. Bu çıkarılmayı Fransa, Lüksemburg ve Slovakya talep etmişti.

AB üyesi ülkelerin temsilcileri Pazartesi günü Rus oligarklar Alisher Usmanov ve Mikhail Fridman'a uygulanan yaptırımların kaldırılması üzerinde anlaşmıştı. Bu, üye ülkelerin Rusya karşıtı AB yaptırımlarının uzatılmasında anlaşabilmesi için ödenmesi gereken bir bedel olarak görülüyordu. Letonya devlet yayıncısı LSM'nin Pazartesi gece geç saatlerde aktardığına göre karar, Letonya'nın itirazları nedeniyle askıya alındı; üye ülke temsilcilerinin şimdi yeni bir çözüm araması gerekiyor.

Yaptırımların süresi aslında bir hafta önce doluyordu; ancak üye ülkeler oligarklar konusunda talepte bulunan ülkelerle anlaşmaya varma umuduyla süreyi geçici olarak bir hafta uzatmıştı.

Planlanan uzlaşma, Fransa ile Lüksemburg'un muhtemelen iç siyasi nedenlerle iki adamdan birini AB yaptırım listesinden çıkarma önerisi sunmasının ardından gündeme geldi. Haber ajansı Reuters'ın aktardığına göre bu durum bazı diğer AB ülkelerinde ve Ukrayna'da rahatsızlık yarattı.

Brüksel'deki büyükelçiler müzakerelerinin ardından öneri Pazartesi akşamı üye ülke hükümetlerine onay için gönderildi. Reuters'a konuşan konuya yakın kaynaklara göre en az bir ülke, Letonya, o anda anlaşmayı onaylamaya hazır değildi.

Letonya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü yorum talebine verdiği yanıtta, "Bu, AB'nin ortak kararı olacak ve AB'nin tutumları hâlâ koordine ediliyor" dedi.

Pazartesi akşamı Letonya Başbakanlık Ofisi de Letonya'nın itirazları nedeniyle AB üyesi ülkelerin Usmanov ve Fridman'a uygulanan yaptırımların kaldırılmasına ilişkin karar sürecinin şu anda durdurulduğunu duyurdu.

Letonya daha önce Fridman ile iş ortağı, Rusya ve Letonya çifte vatandaşlığına sahip Pyotr Aven'in AB yaptırımları altında kalmasını sağlamak için hukuki adımlar atmıştı.

Yaklaşık 3000 kişi ve kuruluşa üç yıllık uzatma planı

Planlanan uzlaşmaya göre Usmanov ve Fridman'a yönelik yaptırımlar kaldırılacak, ancak Rusya bağlantılı yaklaşık 3000 gerçek ve tüzel kişiye uygulanan yaptırımlar üç yıl uzatılacaktı. Bugüne kadar bu yaptırımlar altı ayda veya yılda bir uzatılıyordu ve her karar — şimdiki gibi — tüm üye ülkelerin oy birliğini gerektiriyor.

Birçok AB ülkesi için sürpriz olarak Fransa, Eylül ayında Slovakya'ya katılarak Rusya ve Özbekistan vatandaşlığına sahip iş insanı Usmanov'a uygulanan yaptırımların kaldırılması çağrısı yapmıştı. Ardından diplomatlara göre Lüksemburg, Rusya vatandaşı olan Fridman için de aynı muameleyi talep etti.

Fransa bu adımı attıktan sonra kendi ifadesiyle Azerbaycan'ın baskısı altında kaldı. Üç Avrupalı diplomat geçen hafta Reuters'a, Azerbaycan'ın en az iki Fransız vatandaşını tuttuğunu ve iddiaya göre bunların serbest bırakılmasının ön koşulu olarak Usmanov'a uygulanan yaptırımların kaldırılmasını şart koştuğunu söyledi. Azerbaycan'ın üst düzey bir diplomatı Cuma günü bu iddiaları reddetti.

Fransa Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Pascal Confavreux geçen hafta, Rusya'da metalurji ve madencilik işiyle servet kazanan Usmanov'a ilişkin Fransa'nın tutumunun bir ulusal güvenlik meselesi olduğunu ve ortakların talebine yanıt olarak doğduğunu söyledi.

AB, Rusya'nın Ukrayna'ya tam kapsamlı müdahalesinin ardından 2022'de her iki adama da AB'ye giriş yasağı ve AB'deki varlıklarının dondurulmasını içeren yaptırımlar uygulamıştı.

AB o dönem, Usmanov'un Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile özellikle yakın bağları olduğunu, Fridman'ın ise Ukrayna'nın toprak bütünlüğüne, egemenliğine ve bağımsızlığına zarar veren veya tehdit eden eylemleri ya da politikaları desteklediğini belirtmişti.

Her iki adam da haklarındaki iddialara itiraz etti ve birçok üye ülkede yaptırımların kaldırılması için hukuki adımlar attı.

Fridman, tahkime taşınan davada Lüksemburg'dan 16 milyar dolar tazminat talep ediyor. AB diplomatlarına göre Lüksemburg, tutumunu Usmanov'a yönelik yaptırımlar kaldırılırsa Fridman'a uygulanan AB yaptırımlarının sürdürülmesini savunma imkânlarının zayıflayabileceği gerekçesiyle açıkladı.

Bloomberg milyarderler endeksine göre Usmanov'un varlıklarının değeri 16,6 milyar dolar, Fridman'ınki ise 10 milyar dolar.

Ukrayna ve çok sayıda AB ülkesi karşı çıkıyor

Ukrayna Başbakanı Serhiy Koretskyi, AB'yi Rusya karşıtı yaptırımları yumuşatmamaya çağırdı. Koretskyi, Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırılarında yalnızca bu ay 288 kişinin öldüğünü ve 1781 kişinin yaralandığını belirtti.

Koretskyi X sosyal medya platformunda yaptığı paylaşımda, "Ukrayna şu anda saldırı altında. Avrupa, Rusya'yı destekleyenleri dost olarak göremez. Yaptırımlar yürürlükte kalmalı. Nokta" ifadelerini kullandı.

Baltık ülkeleri dahil birçok Avrupa ülkesi, bu iki adamın yaptırımlarının kaldırılmasına karşı çıkarak bunun AB'nin şantaja boyun eğdiği izlenimini vereceğini savundu.

Uzmanlara göre bu durum tehlikeli bir emsal oluşturabilir: Etkili bir Rus milyarderinin ulusal çıkarlar gerekçesiyle genel yaptırım listesinden çıkarılabilmesi hâlinde benzer talepler gelecekte olağan bir uygulamaya dönüşebilir. Letonya devlet yayıncısı LSM'nin yorumuna göre ayrıca Rusya yanlısı herhangi bir ülkede tutulan her AB vatandaşının yaptırımların hafifletilmesi veya kaldırılması için takas malzemesi hâline gelme riski de arttı.

New York'taki BM Genel Kurulu'na gelen Litvanya Dışişleri Bakanı Kęstutis Budrys Reuters'a yaptığı açıklamada, "Bu çok fazla sinyal gönderir ve bunların hepsi kötü sinyal olur" dedi. Budrys, "Bence bu gerçekten tehlikeli bir yol ve nereye gittiğimizi yeniden düşünmeliyiz" diye ekledi.

Diplomatlara göre yine de muhaliflerin çoğu, Rusya bağlantılı binlerce diğer kişi ve kuruluşa uygulanan yaptırımların uzatılması için gereken oy birliğini sağlamak amacıyla anlaşmayı kabul etmeye istekli görünüyordu.

İki oligarkın serbest bırakılması karşılığında diğerlerine uygulanan yaptırımlar 36 ay uzatılacaktı; bu, olağan altı veya 12 aylık süreden çok daha uzun bir dönem.

Pazartesi günü ayrıca AB'nin, geçen hafta sonu işgal altındaki Ukrayna topraklarında düzenlenen Rusya parlamentosu sözde seçimlerinden sorumlu kişilere yaptırım uygulayacağı da ortaya çıktı.