İkinci sütun emeklilik birikimini çekenler yeniden tasarruf edebilecek

Estonya'da emeklilik reformunun ardından ikinci sütun emeklilik birikimlerini çeken kişiler, beş yıllık aradan sonra bu aydan itibaren yeniden tasarruf yapmaya başlayabilecek. Uzmanlar, birikimini çekenleri katkıyı yeniden başlatmaya çağırıyor.

Estonya'nın emeklilik sistemi üç sütuna dayanıyor: devlet tarafından finanse edilen birinci sütun, daha önce zorunlu olan ve sosyal vergi ile brüt maaştan kesilen ikinci sütun ve isteğe bağlı üçüncü sütun (özel emeklilik planı).

İkinci sütun katkıları 2021'de isteğe bağlı hale geldi ve tasarruf sahiplerinin yaklaşık üçte biri bu değişikliğin ardından birikimlerini çekti. En büyük ilk dalga aynı yılın eylül ayında yaşandı.

Yeniden katkı için beş yıl şartı

Katkıların yeniden başlatılması için başvurular 1 Kasım'dan itibaren açıldı. İlk dalgada sistemden ayrılanlar, mayıs 2027'den itibaren katkı yapmaya başlayabilecek. Kurala göre sütundan ayrılma ile yeniden başlama arasında beş yıl geçmesi gerekiyor.

Tartu Üniversitesi'nde ekonomik davranış araştırmacısı olan Heidi Reinson, 2021'den bu yana yaşananlara ilişkin değerlendirmesinde, birikimini çekenler arasında üçüncü emeklilik sütunu veya başka finansal rezervi olmayanların sayısının daha fazla olduğunu söyledi. Reinson, bu kişiler arasında yüksek faizli günlük kredileri bulunanların ve kalabalık ailelerin de yer aldığını belirtti. Ona göre en dikkat çekici nokta, ikinci sütundan ayrılanlarda devlete, finans sektörüne ve medyaya duyulan güvenin belirgin biçimde düşük olması.

Çekilen paranın üçte biri kredi geri ödemelerine gitti, yaklaşık beşte biri ise doğrudan tüketime harcandı. Reinson, ikinci kullanıma ilişkin olarak Ülemiste alışveriş merkezinde alınan ve taksilere sığmayacak kadar büyük televizyonlara dair anekdotları hatırlattı.

Reformdan bir yıl sonra paranın yarısı kişilerin vadesiz hesaplarında duruyordu.

Emeklilik fonlarının varlıkları şu anda toplam 8 milyar avro düzeyinde. Çekimler olmasaydı bu tutar 11 milyar avroya ulaşacaktı. Swedbank Yatırım Fonları başkanı Age Petter, ortalama maaşla çalışan birinin 2021'e kadar 8 bin avronun biraz üzerinde birikim yaptığını, çekim yapmasaydı bu tutarın bugün yaklaşık 20 bin avroya çıkacağını ifade etti.

Yatırımcı Kristjan Liivamägi ise kişinin yatırdığı her 40 avroya devletin 80 avro eklediğini belirtti. Ayda 2 bin avro brüt maaş kazanan ortalama bir Estonyalı için maaşın yüzde ikisinin, yani yaklaşık 40 avronun ikinci emeklilik sütununa gittiğini, devletin sosyal vergiden 80 avro daha eklediğini kaydetti. Liivamägi'ye göre bu maaş düzeyindeki 45 yaşındaki bir kişi, maaş artışı ve yıllık yaklaşık yüzde 7 getiri varsayımıyla emekliliğine kadar yaklaşık 63 bin avro biriktirebilir.

Reinson, daha uzun vadeli bir sonuca da dikkat çekti: tasarruf edenlerle etmeyenler arasında oluşacak servet farkı. Reinson, insanların tasarruf etmedikleri için pişmanlık duyacağını, bu pişmanlık dalgasının daha da güçleneceğini, aynı ortalama maaşı kazanan iş arkadaşının emeklilikte çok daha iyi bir konumda olduğunun görüleceğini sözlerine ekledi.