Hiiumaa'da doğum hizmeti kapanıyor: anakaraya ulaşım belirsiz

Estonya'nın batısındaki Hiiumaa adasında 1 Temmuz'dan itibaren doğum hizmeti verilmeyecek. Ada kadınları doğum için anakaraya gitmek zorunda kalacak. Ancak doğum yapacak kişinin anakaraya nasıl gidip döneceği ve bu yolculuğun masraflarını kimin karşılayacağı henüz netleşmedi. Estonya Sosyal İşler Bakanlığı (Sotsiaalministeerium) bunun öncelikle hastane ve yerel yönetimin sorunu olduğunu savunurken, adalılar sorumluluğun yalnızca kendilerine bırakılamayacağını belirtiyor.

Kärdla'da yaşayan Kärolyn Kivistik'in beşinci çocuğunun 8 Kasım'da doğması bekleniyor. Kivistik hastane çantasını çoktan hazırlamış durumda, ancak bu kez hazırlık süreci öncekilere göre daha zor olmuş. Eşinin daha önce acil ihtiyaç duyulan eşyaları hızlıca getirebildiğini söyleyen Kivistik, artık her şeyi önceden planlaması gerektiğini, çünkü kentte kalacağını ve evde unutulan bir eşyayı alacak kimsenin olmayacağını anlatıyor.

Hiiumaa Hastanesi'nde 1 Temmuz'dan itibaren doğum kabul edilmediği için Kivistik anakaraya gitmek durumunda. Doğum sancıları içinde bu yolculuğu yapmak istemiyor. Kalabalık bir ailenin annesi olarak mümkün olduğunca uzun süre evde kalmayı tercih edeceğini, ancak muhtemelen tahmini doğum tarihinden bir hafta önce başkente gitmesi gerekeceğini söylüyor. "Bu çocuklar geceleri doğmak istiyor" diyen Kivistik, Hiiumaa'da doğumu beklemesi hâlinde geceleri feribotların çalışmadığını da ekliyor.

Aile yaklaşık 1000 euroluk bir masraf öngörüyor. Yalnızca Tallinn'deki doğum hastanesinin yakınında kiralanacak daire aylık yaklaşık 500 euro tutuyor. Ancak Kivistik'i ek masraftan daha çok belirsizlik rahatsız ediyor.

Hastanede tüm imkânlar var, personel yok

Hiiumaa Hastanesi'nde aslında doğum yapmak için gereken tüm koşullar mevcut, ancak personel yetersiz. Çocuk doktoru 1 Temmuz'da emekliye ayrılmış durumda. Eylül ayından itibaren dört gün boyunca kadın doğum uzmanı bulunamadı ve Ekim ayında hastane bir hafta boyunca anestezi uzmanı olmadan çalışmak zorunda kalacak. Oysa doğumun olabildiğince güvenli geçmesi için bu uzmanların hepsi hayati önem taşıyor.

Bu pazartesi Kärdla Hastanesi yönetim kuruluna, doğum yapacak kişinin izleyebileceği yol haritası sunuldu. Hastane müdürü Riina Tamm, bunun şimdilik yalnızca öneri niteliğinde olduğunu, temel soruna çözüm getirmediğini belirtiyor: Doğum yapacak kişi anakaraya nasıl gidecek, nasıl dönecek ve masrafları kim ödeyecek?

Tamm, "Tallinn'de nerede kalacak, orada masraflarını kim karşılayacak, Tallinn'e gidip doğum yaptıktan sonra nasıl dönecek, onu kim geri getirecek, kendi mi dönecek, belediye mi, hastane mi yapacak ve yine bunun parasını kim ödeyecek?" diye soruyor. Bu soruların, böyle bir değişiklik yapılmadan önce netleştirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Yüzlerce adalı bebeğin doğumuna ebelik yapan Tamm, bugün açıkça söylüyor: Kendi yakınlarının artık adada doğum yapmasına izin vermez. Doğum sırasında durum dakikalar içinde kritik hâle gelebilir ve hastane böyle durumlara hazırlıklı değil. Bu nedenle riskli gebeler yıllardır anakaraya gönderiliyor. Peki doğum için anakaraya gitmek istemeyen kadınları şimdi ne bekliyor?

Tamm, her şeyin yolunda gitmesi hâlinde — doğum yapacak kişinin gelmesi, aracın hazır olması, feribotun Hiiumaa'dan hemen kalkması ve kış tarifesinin geçerli olması durumunda, sefer araları üç saat olduğu için hastanın üç saat 45 dakika içinde Doğu Tallinn Merkez Hastanesi kadın kliniğine ulaşabileceğini belirtiyor. Helikopter çağrılırsa hastaneye ulaşmak iki saat sürüyor, ancak bu yalnızca uçuş hava koşulları uygun olduğunda, helikopter müsait olduğunda ve uçuş saatleri dolmamışsa mümkün.

'Devletin yapmadığı iş'

Tamm'a göre bu yalnızca küçük Hiiumaa Hastanesi'nin ya da Hiiumaa belediyesinin sorunu değil. "Bu aslında bölgesel bir politika sorunu" diyor. Tamm, bunu devletin yapmadığı bir iş olarak görüyor; zira doğum hizmetinin kapatılması ilk kez 1998'de gündeme gelmiş ve o günden bu yana doğum bölümünün kapatılıp kapatılmayacağı kararı hastanelere bırakılmış durumda.

Doğu Tallinn Merkez Hastanesi ebelik birimi yöneticisi Vivian Arusaar, doğum sancıları başlamış kadınları geri çevirmediklerini, ancak hastanenin daha uzun süreli konaklama imkânı sunamadığını söylüyor. Doğumların ileride daha büyük merkezlerde toplanması durumunda bir çözüm bulunması gerektiğini belirtiyor. Arusaar'a göre Estonya Sağlık Sigortası (Tervisekassa) hastanelerde otel hizmeti sunma olanağına kavuşabilir. Başka ülkelerde insanların sağlık hizmeti için yüzlerce kilometre yol gittiğini ve birçok büyük bölgesel hastanede hasta otelleri bulunduğunu hatırlatıyor.

Sosyal İşler Bakanlığı sağlık ağı uzmanı Heli Paluste ise doğum bölümünün kapatılmasının bakanlığın değil hastane yönetim kurulunun kararı olduğunu, çünkü hastanelerin özerk olduğunu belirtiyor. Kaliteli doğum hizmeti için yılda en az 300 doğum yapılması gerektiğini, bu sayıya yalnızca Tallinn, Tartu ve Pärnu hastanelerinin ulaştığını ekliyor. Paluste yakın zamanda benzer kararların daha alınabileceğini de dışlamıyor; hangi illerde ve kaç tanesinde olacağını zamanın göstereceğini söylüyor.

Cuma günü bakanlıkta hastane yönetim kurulu başkanları bir araya geldi. Paluste'a göre bu toplantıda da olası bölüm kapatma kararlarının yönetim kurullarına ait olduğu vurgulandı. Estonya'nın genel hastanelerinde doğum hizmetinin kapatılmasının nedeni doğum sayısındaki azalma. Buna ekonomik gerekçeler ya da personel kaybı yol açmış durumda. Paluste, hasta otellerinin daha önce de konuşulduğunu, ancak bunun için kaynak yaratılması gerektiğini, mevcut tedavi bütçesinden karşılanacağını belirtiyor. Bakanlığa göre maddi zorluk yaşayan doğum yapacak kişilere destek sağlamak yerel yönetimlerin görevi olmalı.