Estonya'da hasta derneği: Para sıkıntısı tıbbi gerekçe olamaz

Estonya'da hasta dernekleri çatısı altında faaliyet yürüten birliğin temsilcisi Annika Oja, sağlık hizmetleri bütçesinde yapılan kısıntıların tıbbi gerekçeyle karıştırılmaması gerektiğini belirtti. Oja, ERR Uudised'de yayımlanan görüş yazısında Estonya Sağlık Sigortası Fonu'nun (Tervisekassa) tasarruf adımlarını hastaların bakış açısıyla değerlendirdi.

Oja'ya göre tedavi parasının daha akılcı kullanılması, hastanın ihtiyaç duyduğu yardımı doğru zamanda alması ve sağlık sorununa çözüm bulması anlamına gelmeli. Tasarruf, tedavinin ertelenmesi ya da masrafların hastaya yüklenmesi yoluyla sağlanıyorsa bunun açıkça söylenmesi gerektiğini vurguladı.

Fonun yöneticisi Siiri Lahe, kaleme aldığı yazıda tedavi parası karşılığında nasıl daha fazla sağlık elde edilebileceğini sormuştu. Oja ise bir hasta olarak şu yanıtı bekliyor: Hangi somut kararlar, ihtiyaç duyduğu yardıma daha hızlı ulaşmasını sağlayacak ve tedavisinin sonucunu iyileştirecek?

Tasarruf kararlarında ölçüt hasta olmalı

Oja, bütçe dengesinin gerekli olduğunu ancak her tasarruf kararında o kararın etkilediği kişinin ne olacağının değerlendirilmesi gerektiğini yazdı. Randevunun ertelenmesi veya tetkikin yapılmaması halinde Fonun maliyeti başlangıçta düşebilir; ancak bundan paranın daha iyi kullanıldığı sonucu çıkmaz. Hastanın sorununun çözülüp çözülmediği, yardımı alıp almadığı ya da hizmetin bedelini kendisinin ödeyip ödemediği bilinmelidir.

Bu nedenle her büyük değişikliğin yanında, hem mali tasarrufu hem de tedavinin erişilebilirliği ve kalitesi üzerindeki etkiyi ele alan anlaşılır bir etki analizi bulunması gerektiğini savundu. Hastanın kendi cebinden çıkan masraflar ile sağlık sisteminin başka yerlerinde doğabilecek ek maliyetler de hesaba katılmalı; çünkü bir bütçe kalemindeki azalma, maliyetin başka bir yere kayması anlamına gelebilir.

Kamuoyuna beklenen tasarrufun neye dayandığı ve bu öngörünün ne kadar güvenilir olduğu da açıklanmalı. Yeni kalıcı giderler üstlenilmeden önce bunların nasıl finanse edileceği ve sürdürülebilir bir bütçeye hangi adımlarla ulaşılacağı net olmalı.

Hasta memnuniyeti araştırması düşüş gösteriyor

Lahe, gerekli yardım ile arzu edilen yardımın her zaman aynı olmadığını vurguluyor. Tıbben gerekçesi olmayan tetkik ve tedavilerden kaçınılması gerektiğini kabul eden Oja'ya göre yine de hastaya bir tetkikin veya tedavinin neden gerekli olmadığı ve sağlık sorunuyla nasıl ilgilenileceği anlatılmalı. Bu açıklama hastanın sağlık durumuna ve hekim değerlendirmesine dayanmalı; para sıkıntısı tıbbi gerekçe olarak sunulmamalı.

Tedaviye erişimi kısıtlayan şey para yokluğuysa bunun dürüstçe söylenmesi gerektiğini belirten Oja, hastada gerekli tedaviye aslında ihtiyacı olmadığı izleniminin bırakılmaması gerektiğini yazdı. Hastanın hangi seçeneklere sahip olduğunu ve beklerken sağlığının ihmal edilmemesinin nasıl sağlanacağını bilmesi gerektiğini ekledi.

Tedavi düzeninin değerlendirilmesinde, kişinin uzman hekim randevusuna gerek kalmadan sorununa çözüm bulması ile randevuya hiç ulaşamaması birbirinden ayrılmalı. İlk durum iyi bir iş organizasyonuna işaret edebilirken ikincisi yardımın alınmadığını gösterir; yalnızca daha az randevu sayısı hangisinin geçerli olduğunu ortaya koymaz.

Oja, önleyici sağlık çalışmalarının sürekli finansmanı hak ettiğini ancak gelecekte beklenen sağlık kazancının, hâlihazırda hastalanmış kişinin bugünkü tedavi ihtiyacını çözmeyeceğini ifade etti. Ona göre önlemeye yatırım yapılırken hangi sonuçların ve ne kadar sürede beklenildiği açıklanmalı; aynı zamanda şu anda tedaviye ihtiyaç duyanlar için gerekli bakım güvence altına alınmalı.

Yazıda sağlık sisteminin verimliliğine ilişkin iddialarda da aynı titizlik isteniyor. Lahe, bunu kanıtlamak için Estonya'nın Numbeo sıralamasındaki yüksek yerini göstermişti; ancak Numbeo endeksi internet kullanıcılarının değerlendirmelerine dayanıyor. Bu değerlendirmeler insanların deneyim ve algıları hakkında bilgi verebilir, tek başına tedavi parasının etkin kullanıldığını kanıtlamaz. Bunun için maliyetlere, tedavi sonuçlarına ve yardımın gerçekten erişilebilir olup olmadığına bakılması gerekir.

Estonya'da insanların hekimlik hizmetlerinin düzenlenmesinden memnuniyetinin düşüş eğiliminde olduğu biliniyor. Fonun kendi araştırmasına ve Kantar Emor araştırmasına göre memnun olanların oranı bir yılda yüzde 57'den yüzde 53'e geriledi. Oja'ya göre uluslararası bir sıralamadaki yer, ülke içindeki memnuniyet düşüşünün görmezden gelinmesi için gerekçe oluşturmuyor.

Yazıda Fonun hedeflerine somut süreler ve ölçütler eklenmesi çağrısı yapılıyor. Örneğin hangi hizmetlerde bekleme sürelerinin ne kadar ve hangi tarihe kadar kısalması gerektiği, hastanın sağlık sorununa çözüm bulup bulmadığının nasıl denetleneceği açıklanmalı. Sonuçların ne zaman yayımlanacağı ve değişiklik işe yaramazsa ne yapılacağı da kararlaştırılmalı.

Hastaların karar sürecine katılımının kararlar onaylanmadan önce başlaması gerektiğini savunan Oja, hastaların deneyiminin bütçe tablosunda veya hizmet istatistiklerinde görünmeyen engelleri ortaya çıkarabileceğini belirtti. Kişinin tedavi yolculuğunun nerede tıkandığını, hangi yönlendirmenin anlaşılmaz kaldığını ve hangi noktada tedavisini kimin düzenlediğinin belirsizleştiğini anlatabileceğini yazdı. Bu bilginin kararlara temel oluşturan verinin parçası olması gerektiğini ekledi.

Oja'ya göre en zor seçimler, hastalığı nedeniyle kendi hakkını savunacak gücü az olan kişileri ilgilendiriyor. Bu kişilerin sesi kamuoyu tartışmasında sessiz kalabilir; ancak kararların sonuçları doğrudan onların günlük hayatına ulaşıyor. Fonun sorumluluğu, bu kişilerin ihtiyaçlarının da karar sürecinde duyulmasını ve dikkate alınmasını sağlamak. Oja, yazısını "Hasta, hastalığını Sağlık Sigortası Fonu'nun bütçesi dengelenene kadar erteleyemez" sözleriyle bitiriyor.