Estonyalı hemşireler hasta güvenliğinde ekip çalışmasında kendini güvensiz hissediyor

Tartu Üniversitesi'nde savunulan bir doktora tezi, Estonyalı hemşirelerin hasta güvenliği konusunda klinik becerilerde kendilerine güvendiğini, ancak ekip çalışması ve hiyerarşik iş kültüründe çekinceler yaşadığını ortaya koydu. Araştırmacı Liisi Mägi'ye göre sağlıkta bir olay yaşandığında sorun genellikle tek bir kişinin kötü niyetinden değil, sistemdeki aksaklıklardan kaynaklanıyor.

Mägi, doktora çalışmasında Estonyalı hemşirelerin hasta güvenliği yetkinliğini inceledi. Hasta güvenliği, tedavi sırasında hastanın önlenebilir zarar görmemesi anlamına geliyor: yanlış ilaç verilmemesi, hastanın düşmemesi veya enfeksiyon kapmaması gibi. Mägi'ye göre sağlık hizmeti hiçbir zaman tamamen zararsız olamaz, ancak önlenebilir risklerden kaçınılmalı.

En güçlü oldukları alan: yorgunluğun etkisini tanımak

Araştırmada, Kanada'da 2012'de geliştirilen ve sağlık çalışanlarının hasta güvenliği yetkinliğini ölçen H-PEPSS (Health Professional Education in Patient Safety Survey) ölçeği Estonca'ya uyarlandı. Mägi, 2023'te pandemi sonrası dönemde topladığı verilerde hemşirelerin en çok insan faktörlerinin, özellikle yorgunluğun hasta güvenliği üzerindeki etkisini bildiklerini ve teknoloji kullanımının güvenliğe etkisini anladıklarını buldu.

Hemşirelerin kendilerini en güvensiz hissettikleri alan ise ekip çalışması oldu. Bu kavram, disiplinler arası çatışmaların çözülmesi ve meslektaşların güvenlik konusunda konuşmaya teşvik edilmesini kapsıyor. Mägi, bunun hemşirelerin kötü ekip oyuncusu olduğu anlamına gelmediğini, ekip çalışmasının yalnızca bireye değil organizasyon kültürüne de bağlı olduğunu vurguluyor.

Mägi'ye göre sağlıkta hiyerarşiler hâlâ hissediliyor; birçok çalışan eşit konumda olmak yerine söz söyleme cesaretinden yoksun kalabiliyor. Ona göre açıkça konuşmak kişisel cesarete bağlı kalmamalı; kurumlar herkesin ekip içinde birlikte çalışmanın önemini anladığı ve konuşma cesaretini bulduğu şekilde yapılandırılmalı.

Araştırma ayrıca yüksek lisans eğitimi alan veya daha önce hasta güvenliği eğitimi görmüş hemşirelerin zaman zaman kendilerini daha güvende hissettiğini gösterdi. Mägi, bunun hasta güvenliği bilgisinin güncel tutulması gerektiğine işaret ettiğini söylüyor: hemşire temel eğitimi bitirince konu kapanmıyor, meslek yaşamı boyunca öğrenmeye devam etmek gerekiyor.

Ortak öğrenme ve kurumlar arası işbirliği önerisi

Mägi, doktora çalışmasının bir bölümünde Estonya ve Norveç'ten hemşirelik yüksek lisans öğrencileri ve öğretim üyeleriyle görüştü. İki farklı bağlamdan çıkan sonuç, sağlıkta etkili ortak öğrenme için yine hiyerarşilerden kaçınılması gerektiği oldu. Ortak öğrenme, doktorlar, hemşireler, biyokimyagerler ve radyoloji teknisyenleri gibi farklı meslek gruplarının birbirinden ve birlikte öğrenmesi anlamına geliyor.

Mägi, farklı eğitimlerin birbirinden kopuk yürütülmemesi gerektiğini belirtiyor; aksi halde çalışanlar ancak hastanede karşılaşıyor ve diğer tarafın işini bilmiyor. Estonya gibi sağlık eğitimi veren kurum sayısının az olduğu küçük bir ülkede, yükseköğretim kurumlarının hem birbirileriyle hem de hastanelerle daha fazla işbirliği yapmasını öneriyor.

Ülke düzeyinde ise Mägi olumlu bir gelişmeye dikkat çekiyor: Kasım 2024'ten itibaren sağlık kurumları hasta güvenliği olaylarını ulusal veri tabanına bildirmek zorunda ve olayı dürüstçe bildiren çalışan cezadan korkmuyor. Ancak Mägi, Estonya'da hasta güvenliği stratejisinin eksik olduğunu, hedeflerin, sorumlulukların ve iyileşmenin nasıl izleneceğinin net olmadığını söylüyor.

Liisi Mägi doktora tezini 20 Ekim'de Tartu Üniversitesi'nde savundu. Tezin danışmanları arasında Mari Katariina Kangasniemi, Kaja Põlluste ve Margus Lember yer aldı; karşıt görüşü Norveç'teki Nord University'den Profesör Mojtaba Vaismoradi sundu.