Estonya'da zorunlu eğitim yaşı 18'e çıkınca çalışma kitabı ücreti tartışma yarattı

Estonya'da zorunlu eğitim yaşının 18'e yükseltilmesi, lise (gümnaasium) düzeyindeki çalışma kitabı masraflarını gündeme taşıdı. Bu kitapların bedelini aileler kendi ceplerinden karşılıyor; öğrenci başına maliyet 50 eurodan üç haneli rakamlara kadar çıkabiliyor. Zorunlu eğitim artık 18 yaşına kadar sürdüğü için ortaöğretim, aileler açısından gönüllü bir tercih olmaktan çıkmış durumda.

Eğitim Bakanlığı (Haridusministeerium) çalışma kitaplarının bedelini üstlenmeye sıcak bakmıyor. Bazı okul müdürleri ise bunun, tüm çocuklara eşit eğitim erişimi sağlama yükümlülüğüyle çelişip çelişmediğini sorguluyor.

Tartu Miina Härma Gümnaasiumu müdürü Ene Tannberg'e göre okullarında en pahalı setler İngilizce öğrenim materyalleri. Bir ders kitabı-çalışma kitabı seti yaklaşık 30 euroya mal olabiliyor ve lise boyunca iki kez satın alınması gerekiyor. Çalışma kitabı başka derslerde de kullanılabiliyor.

Estonya anayasasına göre okul çağındaki çocuklar için eğitim, yasayla belirlenen kapsamda zorunlu; devlet ve yerel yönetim okullarındaki genel eğitim ise ücretsiz. Ancak temel eğitim ve lise yasasında, devletin temel eğitim öğrencisine ücretsiz ders materyali (çalışma kitabı ve defterleri dahil) sağlaması gerektiği hükmü yer alıyor. Lise düzeyinde bu zorunluluk yalnızca ders kitaplarını kapsıyor; çalışma kitaplarının bedelini aileler ödüyor.

"Ulusal düzeyde eğitimsel tabakalaşmayı güçlendiriyor"

Tallinn okul müdürleri birliği başkanı ve Nõmme Põhikool müdürü Õnnela Leedo-Küngas'a göre daha önce temel eğitim ücretsiz, sonraki lise eğitimi ise tercihe bağlıydı; bu nedenle öğrenciler çalışma kitabını kendileri alıyordu. Bu yıl 18 yaşına kadar eğitim zorunluluğunun getirilmesi yeni bir durum ortaya çıkardı. Okullar çalışma kitabı alımı için ek kaynak almadı.

Leedo-Küngas, çağdaş öğrenme anlayışında çalışma kitabına her zaman ihtiyaç olmayabileceğini, ancak bazı derslerde kitabın öğrenmeyi güçlü biçimde desteklediğini belirtti. "Estonya'da yıllardır çalışma kitabı kullanmayan, öğretmenlerin kendi çalışma sayfalarını hazırladığı okullar var" dedi; bunun öğretmen yükünü artırdığını da ekledi. Ona göre çalışma kitabı kullanılıyorsa, 18 yaşına kadar sağlanması gerekir.

Miina Härma müdürü Tannberg, başka belediyelerden gelen bazı öğrencilerin okuldan çalışma kitabı için ödeme yaptıklarına dair belge istediğini aktardı; çünkü kendi belediyeleri bedelin bir kısmını geri ödüyor. Uygulama belediyeden belediyeye değişiyor; Tannberg'e göre bu Tartu kenti için geçerli değil. Devletin lisede çalışma kitabını da ücretsiz sağlamasının "mantıklı" olacağını söyledi; ancak "para yoksa yok" diyerek bunun bir tercih meselesi olduğunu savundu.

Bazı okullar çalışma kitabını gerekli görmüyor. Põltsamaa Gümnaasiumu müdürü Annela Ojaste, liselerinde temel eğitime kıyasla çalışma kitabını daha az kullandıklarını, az sayıda kitapta maliyetin gündeme gelmediğini belirtti. Põltsamaa'da çalışma kitabı yerine Opiq ve TI-hüpe programı kullanılıyor.

Bakanlık: Ödev kitabı öğrencinin derse katılımını engelleyemez

Eğitim Bakanlığı, çalışma kitabı ve ders gezileri ödemelerini karşılaştırmıyor. Bakanlık müsteşar yardımcısı Vallo Koppel, çocuğun eğitim hayatında hem okulun hem de ailenin rolü olduğunu, her ikisinin de iyi öğrenme koşulları sağlamakta çıkarı olduğunu belirtti. Koppel'e göre yasaya göre aile, çocuğun evde öğrenmesini sağlayacak koşulları oluşturmakla yükümlü; okul çantası, yazı gereçleri, defterler, yedek ayakkabı ve spor kıyafeti gibi olağan kişisel okul malzemelerinin alımı da buna dahil. Ancak müfredatta belirtilen öğrenme çıktılarına ulaşmak için belirli materyal ya da araç gerekiyorsa, okul bunların öğrencilere erişilebilirliğini sağlamak zorunda. Koppel, "derse katılım, ailenin belirli bir çalışma kitabını alıp almadığına bağlı olamaz" dedi.

Okullar zaten eğitim materyali desteğinde zorlanıyor; destek tutarı yaklaşık 15 yıldır 57 euro seviyesinde sabit kalmış durumda. Eurostat fiyat endeksine göre kitaplar bu süreçte yüzde 71 pahalandı. Dijital materyaller de ucuz değil. Miina Härma müdürü Tannberg, Opiq lisanslarını bir yıl için satın almak istediğinde 57 euroluk destekten fazla bir şey kalmayacağını, ayrıca yalnızca dijital materyalle yetinmenin mantıklı olmayacağını söyledi.

Diğer okul müdürleri de yıpranan ders kitaplarından yakınıyor. Leedo-Küngas, bazı derslerde kitapların özenle korunarak on yıl kullanılabildiğini, bazı derslerde ise içeriğin eskimesinin sorun olduğunu belirtti. Örnek olarak "metinde bir önceki cumhurbaşkanı geçiyor" dedi.

Bu yıl şubat ayında yayımlanan İnsani Gelişme Raporu, Estonya'da oluşan eğitimsel eşitsizliğe dikkat çekti: ebeveyn geliri çocukların eğitim sonuçlarıyla giderek daha fazla ilişkili. Rapora göre çocuklukta filizlenen bu eşitsizlik kişinin yaşamı boyunca sürüyor ve sonunda toplumun tamamı bedeli ödüyor. Raporun genel editörü Eneli Kindsiko, Õpetajate Leht gazetesinde bu hafta yazdığı yazıda Eğitim Bakanlığı'nın önceliğinin okul bazında yıllık eğitim farkı izleme olması gerektiğini belirtti.