Estonya'da özel bakım hizmetlerinde kronik finansman açığı

Estonya'da özel bakım hizmetlerine (erihoolekanne) yönelik kronik yetersiz finansman, 2000'den fazla ihtiyaç sahibinin hizmet sırasında beklemesine yol açtı. Hizmet fiyatları, gerçek maliyetlerin yalnızca yüzde 60-65'ini karşılarken, devletin ödediği tutar da ihtiyacın oldukça altında kalıyor. Bakım Hizmetleri Kurulu (Hoolekandeteenused) Yönetim Kurulu Başkanı Ragnar Vaiknemets, ETV televizyonunun "Impulss" programında yaptığı açıklamada, devletin ödediği fiyatın özel bakım kurumlarının gerçek maliyetlerini kısmen karşıladığını, bu nedenle açığın çalışan maaşlarını erittiğini ve zorunlu yatırımları engellediğini söyledi.

Vaiknemets, "Ne kadar soğuk bir yanıt olursa olsun, şu anda sorunu para çözüyor, bunu Sayıştay da söyledi" diyerek devlet bütçesi görüşmelerinden özel bakım hizmetlerine ek kaynak ayrılmasını beklediklerini belirtti. Önümüzdeki dört yıl içinde sektöre 200 milyon euro ek kaynak gerekiyor.

Kurumlar ve yerel yönetimler ne diyor?

Sosyal Sigorta Kurumu (Sotsiaalkindlustusamet) Müdürü Maret Maripuu, kurumun hizmetlerin düzenlenmesinden sorumlu olduğunu ancak mevcut kaynaklar ile artan ihtiyaç arasında ciddi bir uçurum bulunduğunu açıkladı. Maripuu, ihtiyaç sahiplerine gerçek anlamda destek olunmasının devletin daha fazla mali katkı sağlamasını gerektirdiğini, çünkü mevcut kişi başı ödemenin gerçek maliyetleri karşılamadığını vurguladı.

"Gerçekte 159 hizmet sağlayıcımız var ve bunların hepsi bu işi yapan harika insanları buldu, ancak bugün sosyal sigorta kurumunun mevcut imkanlarla ödeyebildiği kişi başı tutar, gerçek ihtiyacın yaklaşık yüzde 78'i düzeyinde" dedi.

Tallinn Belediye Başkan Yardımcısı Riina Solman, devletin finansmanı sağlaması halinde yerel yönetimlerin hemen yeni özel bakım hizmeti kontenjanı oluşturmaya hazır olduğunu belirtti. "Devlet hizmetin finansmanını garanti ederse, Tallinn hemen 400 özel bakım hizmeti kontenjanı daha oluşturmaya hazırdır" dedi.

Sosyal Bakanlık Müsteşarı Maarjo Mändmaa, bakanlığın sorunların farkında olduğunu ancak devletin sosyal alanda özellikle hassas gruplar arasında zor tercihler yapmak zorunda kaldığını kabul etti. Mändmaa, "Sosyal alana baktığınızda, burada sadece özel bakım hizmetine ihtiyaç duyan insanlar değil, daha pek çok hassas grup var" dedi. "Yakın zamanda bakım reformuyla ilgilendik, yakınlarının bakıcısı olan insanları desteklemeye çalıştık ve yaşlılar da gündemde. Saklamanın anlamı yok, bu alanlar devlet tarafından sıraya konuldu, hangi işi hangi sırayla ele alacağız diye, ama şüphesiz özel bakım hizmetleri bu kadar yetersiz finanse edilen bir durumda kaldı" diye ekledi.

Engelliler Odası (Puuetega inimeste koda) Genel Müdürü Maarja Krais-Leosk, devletin yasada yazılı yükümlülüklerini göz ardı etmemesi gerektiğini vurguladı. "Yasada bunun devletin yükümlülüğü olduğu yazıyorsa, buna uyulmalıdır; sırf bu grup belki daha yüksek ses çıkaramıyor, kendini o kadar iyi savunamıyor diye başka öncelikler seçmemeliyiz" dedi.

Yakın zamanda Estonya Yüksek Mahkemesi (Riigikohus), Tartu davası örneğinde devletin ihtiyaç sahibine makul bir süre içinde özel bakım yeri sağlaması gerektiğine karar verdi. Parlamento üyesi Helmen Kütt, bu kararın ardından devletin "para yok" gerekçesiyle hizmeti sunmaktan kaçınamayacağını belirtti. "İnsanların zor durumda olduğu ve mahkeme kararının uygulanması gerektiği bir durumda, sadece 'uygulamayalım, bakalım imkan var mı' denilemez" dedi. Kütt, birçok partiden milletvekilinin devlet bütçesine özel bakım hizmetleri için en az 30 milyon euro eklenmesi önerisinde bulunduğunu da sözlerine ekledi.

Estonya'da özel bakım hizmetleri, engelli veya özel ihtiyaçları olan kişilere yönelik barınma, günlük yaşam desteği ve bakım hizmetlerini kapsıyor. Hizmetler Sosyal Sigorta Kurumu tarafından finanse ediliyor ve yerel yönetimler ile özel sağlayıcılar aracılığıyla sunuluyor. Uzun süredir devam eden finansman açığı, hizmet kalitesini ve personel istihdamını olumsuz etkiliyor.