Estonya'da kiirabi reformu: Yedi yeni üs ve daha fazla ekip

Estonya'da acil sağlık hizmeti kiirabi (Türkçede acil yardım ambulansı) ağının yenilenmesi için başlatılan reform kapsamında, hizmetin daha hızlı ulaşması amacıyla yedi yeni kiirabi üssü kurulacak ve ekip sayısı artırılacak. Sağlık Bakanlığı (Sotsiaalministeerium), Sağlık Kurulu (Terviseamet) ve Sağlık Kasası (Tervisekassa) tarafından yürütülen çalışma, mevcut ağın 2012 yılı verilerine dayandığını ve nüfus hareketleri ile kentleşme nedeniyle güncelliğini yitirdiğini ortaya koyuyor.

Ekip sayısı artırılacak, üsler yeniden konumlandırılacak

Reform kapsamında gündüz ekiplerinin sayısı 112'den 122'ye, gece ekiplerinin sayısı ise 114'e çıkarılacak. Gündüz artışın daha yüksek olmasının nedeni, çağrıların yüzde 64'ünün gündüz saatlerinde yapılması. Gece hiçbir kiirabi üssü kapatılmayacak. Ayrıca mevcut üç kişilik hemşire ekiplerine ek olarak iki kişilik ekipler de devreye alınacak; böylece olay yerine daha hızlı ulaşılması ve hayat kurtarıcı müdahalelere (örneğin resüsitasyon, büyük kanamaların durdurulması) daha erken başlanması hedefleniyor.

Sağlık Kasası'nın 2023 yılına ait yaklaşık 268 bin 400 kiirabi kartının analizi, bazı bölgelerde acil çağrılara yanıt süresinin 30 dakikayı aştığını gösteriyor. Örneğin Tõstamaa çevresinde bu süre 32 dakikayı, Turba ile Riisipere arasında 31 dakikayı, Mõniste-Varstu bölgesinde ise yaklaşık 30 dakikayı buluyor. Estonya ortalaması ise 11 dakika. Bu veriler, ağın acilen güncellenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Yeni ağın finansmanı için 2028'den itibaren kiirabi bütçesine yaklaşık 1,3 milyon euro ek kaynak ayrılacak. Reformun etkisi, altı ve 12 ay sonra yapılacak değerlendirmelerle ölçülecek; sözleşmelere ekip sayısı, türü ve konumunda değişiklik yapma imkânı tanınacak.

Doktor ekipleri azalacak, tele-tıp devreye giriyor

Doktorlu ekiplerin sayısı azaltılacak. Halihazırda doktor ekiplerinin dörtte biri gerçekte doktorla görevlendirilemiyor; geçen yıl bu ekipler çalışma sürelerinin yaklaşık dörtte birini doktorsuz geçirdi ve o günlerde ekipleri hemşireler yönetti. Uygulamada doktorların bilgisi, ihtiyaç duyulan kritik vakalarda tele-tıp aracılığıyla uzaktan destek olarak kullanılacak. 2005'te 30 olan doktor ekipleri 2014'ten bu yana 13'e düşmüş durumda; analizler bu düşüşün tedavi kalitesini olumsuz etkilediğini göstermiyor.

Yeni düzenleme ileSağlık Kasası tarafından finanse edilen kiirabi ekibi sayısını belirleyen bakanlık yönetmeliği de güncelleniyor. Şu an yönetmelik en az 102 ekip talep ederken, yeni düzenlemede bu sayı en az 106'ya çıkacak ve gündüz ekipleri eklenecek. Üç kişilik ekip sayısının en az 92 olması, yani çoğunluğun üç kişilik kalması öngörülüyor. İki kişilik ekiplerde görev alan kiirabi hemşirelerinin maaş bileşenine yaklaşık yüzde 10 artış yapılması planlanıyor.

Yetkililer, iki kişilik ekiplerin birçok ülkede (Letonya, Litvanya, Finlandiya, İsveç, Danimarka, Norveç, İzlanda, Birleşik Krallık, Hollanda gibi) yaygın olarak kullanıldığını belirtiyor. Letonya bu tür ekipleri 2018'den itibaren kademeli olarak devreye almıştı. Estonya'da da Ida-Virumaa bölgesindeki Iisaku'da on yılı aşkın süredir başarıyla çalışan iki kişilik bir ekip bulunuyor.