Estonya'da okul büfelerine yönelik yeni sağlıklı gıda kuralları yürürlükte

Estonya'da okul kantinlerinin yanı sıra okul büfelerinde satılan gıdalara ilişkin yeni kurallar yürürlüğe girdi. Sosyal İşler Bakanlığı'nın düzenlemesi kapsamında, çocuk bakım kurumlarında sunulan gıdalara yönelik kurallar geçen yıl eylül ayında yürürlüğe girmiş, bir yıllık geçiş süresinin ardından bu eğitim yılı başında tüm değişiklikler uygulanmaya başlanmıştı.

Sağlık Geliştirme Enstitüsü'nün (TAI) rehberine göre, okul büfelerinde sunulan ürünlerin en az yüzde 80'inin sağlığı destekleyici nitelikte olması gerekiyor. Bu ürünler yüksek lif içeriğine sahip, katma şekeri, tuzu ve doymuş yağı düşük gıdalar olarak tanımlanıyor.

Rehberde hangi ürünler yer alıyor?

Sağlıklı seçenekler arasında meyve ve sebzeler, lapalar, yüksek lifli ekmek ve çörekler, kama, işlenmemiş balık, deniz ürünleri, kümes hayvanları, yumurta, soğuk et, kuruyemiş, tohum, pesto ve humus bulunuyor. Şekersiz süt ürünleri, peynirler ve süt alternatifi olarak kullanılan bitkisel içecekler de sağlıklı kabul ediliyor.

Seçkinin en fazla yüzde 20'si "koşullu uygun" ürünlerden oluşabiliyor. Bu grup katma şeker, bal, şurup, reçel veya benzeri içerikler barındıran gıdaları kapsıyor: meyve suları, smoothie'ler, galette, müsli ve müsli barları, şekerli süt ürünleri, salata sosları, kırmızı et, konserve balık, jambon, mantı, pate ve sosisler bu grupta yer alıyor.

Şekerli ve tuzlu atıştırmalıklar ile şekerli içecekler gibi yüksek düzeyde işlenmiş gıdaların çoğu uygun görülmüyor. Derin yağda kızartılmış gıdalar, hazır erişteler, toz patates püresi ile belirli renklendirici veya tatlandırıcı içeren ürünler de yasak kapsamında.

Baltic Restaurants Estonia Üst Yöneticisi Aaro Lode, okul büfelerinin elbette daha sağlıklı seçenekler sunması gerektiğini, ancak asıl sorunun yeni kuralların çocukların davranışını değiştirip değiştirmediği, yoksa yalnızca atıştırmalıklarını nereden aldıklarını mı değiştirdiği olduğunu söyledi. Lode, "Büfenin ürün yelpazesini kısıtlar ama satın alımlar okul binasının dışına kayarsa, çocuğun beslenmesi daha sağlıklı hale gelmez. Sorunu kaydırmak, sorunu çözmek değildir" dedi.

P. Dussmann Eesti de bu riski vurguluyor. Şirketin yemek hizmetleri geliştirme müdürü Inga Paenurm, TAI'ye, çeşitli bakanlıklara ve ilgili kurumlara endişelerini ileterek durumun rehberin amaçladığının tersine döndüğünü savundu. "Öğrenciler okuldan çıkıp yakındaki dükkânlardan, okul içinde satılmayan ürünleri satın alıyor" diyen Paenurm, çocukların gıda tercihlerinin değişmediğini, yalnızca satın alma yerinin değiştiğini belirtti.

Bakanlık: sorumluluk tüm yetişkinlerde

Sosyal İşler Bakanlığı halk sağlığı dairesi danışmanı Ingrid Põldsaar, TAI rehberinin sağlıklı beslenmenin temellerine odaklandığını ve bu ilkelerin yıllar içinde değişmediğini söyledi. Çocukların sağlıklı beslenme konusunda öğrendiklerinin okulda sunulanlarla uyumlu olmasının önemine dikkat çeken Põldsaar, bunun tüm yetişkinlerin ortak sorumluluğu olduğunu ifade etti.

Põldsaar, daha sağlıklı bir okul ortamının öğrencilerin okulda kalmak yerine daha sık dükkâna gitmeye başlayacağı anlamına gelmediğini belirtti. Davranış bilimlerinin, insanların genellikle en az çaba gerektiren ve çevrelerince desteklenen seçenekleri tercih ettiğini gösterdiğini kaydeden Põldsaar, sağlıklı gıdanın okulda kolay erişilebilir ve iyi sunulmuş olması halinde çocukların bunu seçme olasılığının arttığını söyledi.

Põldsaar'a göre okulun alışkanlık ve tutum oluşturmadaki rolü de aynı derecede önemli. Bazı okulların ortak ilkeler üzerinde anlaştığını, örneğin öğrencilerin teneffüslerde okul bahçesinde kalıp binadan ayrılmadığını belirtti. Põldsaar, öğrenciler okuldan çıkıp dükkândan şeker ve gazoz almak istiyorsa çözümün aynı ürünleri okulda daha kolay erişilebilir kılmak olmadığını, bu tercihleri etkileyen unsurlara ve öğrencilerin beslenme alışkanlıklarının nasıl geliştiğine odaklanılması gerektiğini ifade etti.

Põldsaar, gıdanın çocukların enerji ve besin ihtiyaçlarını karşılaması, sağlığı destekleyici ve çeşitli olması ile az işlenmiş malzemelerden hazırlanması şartının zaten var olduğunu hatırlattı. Daha sağlıklı gıdanın okul büfeleri için mutlaka daha yüksek fiyat anlamına gelmemesi gerektiğini söyledi.

Sağlık Kurulu eğitim ve sosyal hizmetler sağlık güvenliği bölümü başkanı Olga Gurjanova ise eğitim yılının daha yeni başladığını ve yeni gerekliliklere ilişkin günlük uygulamaların hâlâ gelişmekte olduğunu belirtti. Kurumun bu aşamada işbirliği ve gerekliliklerin açıklığa kavuşturulmasını en önemli unsur olarak gördüğünü kaydetti.

Gurjanova, Sağlık Kurulu'nun gerekliliklere uyumu denetlediğini, ancak şimdilik esas odağın okullara uygun uygulamalar geliştirmede destek olmak üzere danışmanlık ve işbirliği olduğunu söyledi. Gerekirse kurumun uygun denetim önlemlerini de kullanacağını ekledi. Okul müdürünün büfede hangi gıdaların sunulacağına karar verme yetkisi bulunuyor, ancak gerekliliklere uymak zorunda. Gurjanova, okul kurulunun da rehberdeki önerilere dayanarak müdüre büfe ürünleri hakkında öneri sunma hakkı olduğunu belirtti.