Okul büfelerindeki yeni kurallar çocukların seçimlerini değiştiriyor mu?

Estonya'da okul büfelerinde satılan ürünlere yönelik yeni beslenme kuralları bu eğitim yılından itibaren tam olarak yürürlüğe girdi. Sağlık Geliştirme Enstitüsü (TAI) tarafından hazırlanan rehbere göre, büfelerde sunulan seçeneklerin en az yüzde 80'i sağlığı destekleyen ürünlerden oluşmak zorunda. Bu ürünler lif açısından zengin, ilave şeker, tuz ve doymuş yağ oranı düşük gıdalar olarak tanımlanıyor.

Rehberde sağlıklı seçenekler arasında sebze ve meyveler, lapalar, yüksek lifli ekmek çeşitleri, işlenmemiş balık, deniz ürünleri ve kümes hayvanları; ayrıca yumurta, et parçaları, kuruyemiş, tohum, pesto ve humus gibi gıdalar sayılıyor. Şekersiz süt ürünleri, peynirler ve bitkisel süt alternatifleri de sağlıklı kabul ediliyor.

Büfelerdeki seçeneklerin en fazla yüzde 20'si ise "koşullu uygun" kategorisinde yer alabiliyor. Bu gruba ilave şeker, bal, şurup veya reçel içeren ürünler; meyve suları, smoothie'ler, bisküviler, müsli ve müsli barları, şekerli süt ürünleri, salata sosları, kırmızı et, konserve balık, jambon, mantı, pate ve sosis gibi gıdalar giriyor.

Uygun olmayan ürünler arasında ise aşırı işlenmiş gıdaların çoğu, tatlı ve tuzlu atıştırmalıklar ile şekerli içecekler bulunuyor. Bol yağda kızartılmış yemekler, hazır erişteler, toz patates püresi ve belirli gıda boyaları veya tatlandırıcılar içeren ürünlerin satışı da yasak.

Yemek şirketleri: Yasak çözüm değil, sorun kayabilir

Baltic Restaurants Estonia genel müdürü Aaro Lode, ERR'ye yaptığı açıklamada okul büfelerinde daha sağlıklı seçeneklerin bulunması gerektiğini, ancak asıl sorunun yeni kuralların çocuğun davranışını gerçekten değiştirip değiştirmediği olduğunu söyledi. Lode, "Okul büfesindeki çeşitleri sınırlarsak ama satın alma okul binasının dışına kayarsa, çocuğun beslenmesi yine sağlıklı hale gelmez. Sorunu başka yere taşımak, sorunu çözmek değildir" dedi.

Benzer bir riske dikkat çeken P. Dussmann Eesti'nin yemek hizmetleri geliştirme müdürü Inga Paenurm ise Sağlık Geliştirme Enstitüsü'ne, çeşitli bakanlıklara ve ilgili kurumlara endişelerini iletti. Paenurm, rehberin amaçladığının tersi bir durumun ortaya çıktığını belirterek, "Öğrenciler okuldan çıkıp yakındaki marketten okul içinde satılmayan ürünü alıyor. Böylece çocuğun besin seçimi değil, yalnızca satın aldığı yer değişiyor" ifadelerini kullandı.

Dussmann, TAI'den piyasada bulunabilecek ve öğrencilere uygun fiyatla sunulabilecek somut ürün örnekleri içeren daha ayrıntılı bir rehber talep ediyor. Paenurm, her yeni kuralın hammadde seçimi, üretim, iş organizasyonu, personel maliyeti ve nihayetinde fiyat üzerinde somut değişiklikler anlamına geldiğini vurguladı. Ayrıca büfelerde seçim yapan öğrencilerin de eğitilmesi gerektiğini söyledi.

Bakanlık: Sorumluluk tüm yetişkinlerde

Sosyal Bakanlığı halk sağlığı dairesi danışmanı Ingrid Põldsaar, TAI rehberinin sağlıklı beslenmenin temel ilkelerine odaklandığını ve bu ilkelerin yıllar içinde değişmediğini belirtti. Põldsaar, "Sağlıklı beslenme derslerinde öğretilenlerle okulda sunulanların uyumlu olması önemli. Bunu sağlamak tüm yetişkinlerin ortak sorumluluğu" dedi.

Põldsaar, sağlığı destekleyen bir okul ortamının öğrencilerin dışarıdan alışveriş yapmasına yol açacağı varsayımı için bir dayanak olmadığını söyledi. Davranış bilimlerinden insanların genellikle daha az çaba gerektiren ve çevrenin desteklediği seçenekleri tercih ettiğinin bilindiğini ekledi. Okulun ortak kurallar belirleyebileceğini, örneğin teneffüslerde öğrencilerin okuldan ayrılmaması gibi uygulamaların bazı okullarda kararlaştırıldığını hatırlattı.

Põldsaar ayrıca yeni düzenlemenin büfeler için fiyat artışı anlamına gelmemesi gerektiğini belirterek, kuruyemiş ve tohum gibi maliyeti yükseltecek gıda gruplarının düzenleme dışında bırakıldığını, balık zorunluluğunun da hafifletildiğini söyledi. Önceden yalnızca taze balık zorunluyken artık dondurulmuş balığın da kullanılabildiğini ekledi.

Sağlık Kurulu (Terviseamet) eğitim ve sosyal hizmetler sağlık güvenliği hizmeti şefi Olga Gurjanova ise okul yılının yeni başladığını, uygulamaların henüz oluştuğunu belirterek şu aşamada önceliklerinin işbirliği ve kuralların açıklanması olduğunu söyledi. Gurjanova, büfedeki ürün seçimini okul müdürünün belirlediğini, ancak veli konseyinin de öneri sunma hakkı bulunduğunu ifade etti.