Estonya'da IT uzmanları için yeni alan teknoloji dışı sektörlerde

Estonya'nın IT uzmanlarını teknoloji sektörünün dışındaki alanlarda daha fazla istihdam etmesi gerekiyor. Pipedrive ve Telia'nın son dönemde açıkladığı işten çıkarma kararları ve büyük olasılıkla yaklaşan benzer duyurular, bu ihtiyacın ne kadar güncel olduğunu gösteriyor. Konuya ilişkin değerlendirme Lauri Haav imzasıyla yayımlandı.

OSKA verilerine göre Avrupa Birliği'nde bilişim ve iletişim teknolojileri (İKT) uzmanlarının yüzde 52'si teknoloji sektörü dışında çalışıyor. Estonya'da bu oran yalnızca yüzde 42. Estonya'nın AB ortalamasına ulaşması için diğer ekonomi sektörlerinde yaklaşık 3 bin 400 ek İKT uzmanına ihtiyaç var; bu hesap, uzmanların bir bölümünün teknoloji sektöründen bu alanlara geçmesi durumunda geçerli. Teknoloji sektöründeki istihdam korunursa ihtiyaç 7 bin 100 uzmana çıkıyor. Bu rakam, ülkenin imalat, hizmet ve diğer sektörlerinde ne kadar kullanılmamış potansiyel bulunduğunu ortaya koyuyor.

Bugüne kadar IT uzmanlarının diğer sektörlerde az kullanılmasının oldukça basit bir nedeni vardı. Estonya'daki şirketler çoğu zaman küçük ve yazılım geliştirme pahalı. Ayda on binlerce avroya mal olan tam bir geliştirici ekibi kurmak zorunda kalan şirketler için böyle bir yatırımı ancak çok azı karşılayabiliyordu.

Yapay zeka maliyet engelini aşıyor

Yapay zekanın gelişmesi tabloyu değiştirdi. Eskiden tam bir geliştirici ekibi gerektiren bazı işler artık birkaç kişiyle yapılabiliyor. Bu da daha küçük şirketlere IT becerisine sahip kişileri işe alma ve önceden çok pahalı olacak çözümler geliştirme imkânı veriyor.

İKT iş gücü piyasası konuşulurken şu sıralar büyümenin yavaşlamasına ve gençlerin sektörde iş bulmasının eskisinden zorlaşmasına odaklanılıyor. Bunlar gerçek sorunlar; ancak Estonya'nın IT iş gücü piyasasının yıllar içinde ne kadar büyüdüğü de gözden kaçırılmamalı. 2025'te Estonya'da yaklaşık 34 bin İKT uzmanı çalışıyordu; bunların yaklaşık 20 bin 200'ü planlama ve geliştirmeyle ilgili pozisyonlardaydı. Estonya iş gücü piyasası ölçeğinde bu, mutlak sayı olarak çok büyük bir kalabalık. Ağustos sonu itibarıyla İKT alanında kayıtlı 910 işsiz vardı; bu rakam toplam istihdam ışığında ve sıfır işsizliğin genellikle sağlıklı bir iş gücü piyasası göstergesi olmadığı da hesaba katılarak değerlendirilmeli. Yani olağanüstü olan, işsiz yazılım geliştiricinin neredeyse hiç bulunmadığı önceki durumdu.

Sektörde yıllardır süren maaş yarışı da sona ermeye başlıyor. Önceden İKT alanındaki maaşlar sık sık yılda yüzde 8-12 artarken 2025'te artış çoğunlukla yüzde 4-6 aralığında kaldı. Maaşlar aynı hızla ilerlemenin zorlaştığı bir düzeye ulaştı. Bundan sonra ücret artışı daha çok kişinin becerilerine, sorumluluğuna ve şirketin sonuçlarına bağlı olacak.

Gençler için basamaklar daralıyor

Daha çok düşünmeye değer konu ise gençlerin imkânlarının daralması. 2022-2025 arasında Estonya'da 25 yaş altı istihdam edilen İKT uzmanı sayısı yüzde 24 azalarak 2 bin 405'ten bin 839'a indi. Aynı dönemde 2024/2025 eğitim yılında rekor sayıda, 1123 İKT öğrencisi yükseköğretimden mezun oldu. Böylece IT iş gücü piyasasına giriş merdiveninin alt basamakları daraldı. İşverenler deneyim bekliyor ancak deneyim kazanma fırsatını eskisi ölçüde sunmuyor. Bu durum uzun sürerse gençlerin IT alanlarına ilgisini de etkileyebilir.

Çözüm var ve teknoloji sektörünün dışında. Programlama öğrenen kişinin tanınmış bir teknoloji şirketinde çalışacağını düşünmeye alışkınız. Oysa neden bir otelde, restoran zincirinde ya da perakende şirketinde çalışmasın? Oralarda teknolojiyle iş düzeni daha verimli hale getirilebilir ve müşteriye daha iyi hizmet sunulabilir. Kod, şirketin yazılım mı yoksa sucuk mu ürettiğini sormaz. Önemli olan şirketin bu kodla neyi iyileştirebileceğini görebilmesi.

Bu aynı zamanda mevcut eğitim yaklaşımının yeniden düşünülmesini gerektiriyor. Estonya'da İKT mezunları tüm yükseköğretim mezunlarının yaklaşık yüzde dokuzunu oluşturuyor; AB ortalaması yüzde dört. Bu göstergede Avrupa'nın zirvesindeyiz. Bu nedenle iş gücü piyasasındaki değişimlere makul yanıt, IT yükseköğretiminin hacmini sürekli artırmak olmayabilir. Daha da önemlisi, teknoloji üretme ve uygulama becerilerinin diğer alanlardaki insanlara kazandırılması. Teknoloji becerisi, hukuk ya da ekonomi bilgisi gibi geniş uygulama alanı olan bir yetkinliğe dönüşüyor. Hukuk okuyan herkes avukat, ekonomi eğitimi alan herkes finans müdürü olmak zorunda değil. Aynı şekilde programlama becerisi olan herkes yazılım geliştirici olarak çalışmak zorunda değil.

Teknoloji becerileri üretim müdürüne, mühendise, pazarlamacıya ya da girişimciye doğrudan yarar sağlayabilir. Onların mutlaka yazılım mühendisliği yüksek lisansına ihtiyacı yok. Ancak yazılımın nasıl çalıştığını anlamak, kendi işinde uygulamak ve yapay zeka yardımıyla oluşturulan çözümleri eleştirel biçimde değerlendirmek için yeterli temel bilgiye ihtiyaçları var. Yapay zeka yazılım geliştirmeyi kolaylaştırıyor ama insanı ne yaptığını anlama ihtiyacından kurtarmıyor.

Burada Estonya şirketleri için pratik bir fırsat da var. Şu sıralar çok sayıda yapay zeka eğitimi, kısa atölye ve hackathon düzenleniyor. Bunlar yeni imkânları tanıtmaya ve fark ettirmeye yardımcı oluyor; ancak bir günde genellikle şirketin gerçek iş sorununa çözüm doğmuyor. Üç-dört ayda el emeğini azaltan, bir süreci otomatikleştiren ya da mevcut işi daha akıllıca düzenlemeye yardımcı olan çalışan bir çözüme ulaşılabilir.

Estonya IT iş gücü piyasasının yeniden büyümesini istiyorsak yalnızca bir sonraki büyük teknoloji şirketinin doğuşuna ya da mevcutların hızla genişlemesine bel bağlamamalıyız. Yapay zeka, yazılım geliştirmeyi önceden çok pahalı olan şirketler için de erişilebilir kıldı. Bir sonraki büyüme noktası, bugüne kadar hiç geliştiricisi olmayan ama teknolojiyle belirgin biçimde daha fazlasını yapabilecek oldukça sıradan bir Estonya şirketi olabilir.