Farelerde kastrasyon yaşam süresini uzatıyor

Teksas Üniversitesi'nden araştırmacılar, fareler üzerinde yaptıkları deneylerde kastrasyonun yaşam süresini önemli ölçüde uzattığını ortaya koydu. Çalışma, erkeklerde neden daha kısa yaşam süresi görüldüğüne dair yeni ipuçları sunuyor. Bulgular, testislerden salgılanan hormonların gençlikte sağlığı desteklediğini ancak ilerleyen yaşlarda yaşam süresini kısaltabileceğini gösteriyor.

Araştırmacılar, genetik çeşitliliğe sahip UM-HET3 fare hattını kullanarak testis hormonlarının yaşam süresi üzerindeki etkisini inceledi. Fareler üç farklı yaşta kastre edildi: ilk grup ergenlik öncesi 20. günde, ikinci grup ergenlik sonrası 60. günde ve üçüncü grup 240. günde. Üçüncü grup, erkek farelerde ölüm oranının genellikle hızla arttığı döneme denk geliyordu.

Her üç kastrasyon yaşı da erkeklere özgü erken ölüm oranını azalttı ve yaşam süresini uzattı. Ergenlik öncesi kastre edilen farelerin medyan yaşam süresi kontrol grubuna göre %19,3 arttı. Ergenlik sonrası kastre edilenlerde bu artış dörtte bir oranında oldu. En geç kastre edilen grupta ise yaşam süresi kontrol grubuna kıyasla yaklaşık üçte bir oranında uzadı. Geç kastre edilen erkekler, genç yaşta kastre edilenlere göre belirgin şekilde daha uzun yaşadı.

Kastrasyon vücut yapısını değiştiriyor

Çalışmada ayrıca kastrasyonun erkek farelerin vücut yapısını dişilere benzettiği gözlendi: hayvanlar kas kütlesi kaybetti ve yağ dokusu arttı. Kas kütlesi, operasyon zamanından bağımsız olarak tüm farelerde azaldı. Bu, erkeklere özgü büyük kas kütlesinin yalnızca kandaki hormon dolaşımının sürekliliğiyle korunduğunu gösteriyor. En geç kastre edilen fareler, kesim öncesinde sağlıklı erkekler gibi kas kütlesi kazandı; ancak operasyon sonrası kas kütlesi hızla azaldı ve yağ miktarı daha önce kastre edilenlerle aynı seviyeye yükseldi. Araştırmacılara göre vücut, yeni hormon seviyesine hemen uyum sağlıyor ve önceki yaşam evrelerinin kalıcı bir yükünü taşımıyor.

Ekip başlangıçta geç kastre edilen farelerin daha uzun yaşamasını gençlikte kazanılan kas kütlesi ve fiziksel rezerve bağladı. Bu nedenle hayvanların kavrama gücünü ölçtü ve yaşlanma sürecinde kırılganlıklarını izledi. Ancak varsayım doğrulanmadı: geç kastre edilen farelerde kas gücü ilerleyen yaşta daha iyi korunmadı ve daha önce opere edilenlere göre fiziksel olarak daha güçlü kalmadılar.

İnsan çalışmalarına dair ipuçları

Yazarlara göre bulgular, erkeklerde daha kısa yaşam süresinin testislerden salgılanan maddelerin uzun vadeli etkisine bağlı olduğunu gösteriyor. Ayrıca yalnızca mümkün olduğunca erken kastrasyonun uzun yaşam sağladığı görüşü de geçerliliğini yitiriyor. Araştırmacılar, cinsiyet hormonlarının gençlikte canlılığı desteklediğini ancak yetişkinliğin ikinci yarısında yıpratıcı hale geldiğini belirtiyor. Bu bilgi, gelecekte yaşam süresini uzatan tedavilerin zamanlamasının daha hassas yapılmasına olanak tanıyabilir.

Çalışmanın bazı sınırlılıkları da bulunuyor. Öncelikle fare grupları birbirini izleyen deneylerle incelendi, katı bir eşzamanlı deneme planı kullanılmadı. Yazarlar, farklı gruplarla farklı zamanlarda yapılan deneylerin sonuçlarının dikkatle yorumlanması gerektiğini vurguluyor. Ancak kontrol gruplarının benzer yaşam eğrileri göstermesi, bulunan ilişkilerin geçerli olduğu varsayımını destekliyor. İkinci olarak, gençlikte yararlı olan testis salgılarının yaşlılıkta neden zararlı hale geldiğinin biyolojik mekanizmasının aydınlatılması gerekiyor. Araştırmacılar, bir sonraki adımda bu dönüşümü tetikleyen moleküler anahtarların bulunması gerektiğini söylüyor. Toplanan veriler ayrıca 240. günde kastre edilen farelerin neden genç yaşta opere edilenlerden çok daha uzun yaşadığını tam olarak açıklamıyor.

İnsanlar üzerinde bu konuda yayımlanmış bir çalışma da bulunuyor: 1969'da psikiyatri hastanesinde zihinsel engelli hastaların rızası dışında kastre edildiği bir araştırma, cinsiyet bezlerinin alınmasının yaşam süresine on yıldan fazla ekleyebileceğini göstermişti. Ayrıca 2025'te 22 omurgalı türünün verileriyle yapılan bir analiz, kastrasyonun tutarlı biçimde yaşam süresini uzattığını ortaya koydu. Çalışmanın ilk versiyonu bioRxiv ön baskı sunucusunda yer alıyor.