Estonya'da elektrik fiyatları eylülde dalgalandı

Estonya'da borsa elektrik fiyatı eylül ayında sert dalgalandı. Ayın ortalama fiyatı megavatsaat başına 74,85 avro oldu. Bu, geçen yılın eylülünde 81,12 avro, ondan önceki yıl ise 84,15 avro düzeyindeydi. Yani ortalama fiyat önceki iki yıla göre daha düşük gerçekleşti.

Ancak günlük fiyatlar istikrarlı değildi. En ucuz günlerde günlük ortalama 10 avronun altına indi, en pahalı günlerde ise megavatsaat başına 150 avronun üzerine çıktı. Bu dalgalanmanın arkasında elektrik sistemindeki büyük bakım çalışmaları ve bölgedeki rüzgâr koşulları var.

Bakım çalışmaları ve rüzgâr fiyatı belirledi

Enerji ticareti şirketi Alexela'nın enerji ticareti başkanı Kalvi Nõu, fiyat dalgalanmalarının bir nedeninin eylül aylarında tipik hale gelen büyük bakım işleri olduğunu söyledi. Bu yıl İsveç ile Litvanya arasındaki NordBalt bağlantısının ve Finlandiya'daki birkaç nükleer santralin bakımı eylüle denk geldi. Bu nedenle elektrik sistemi bir miktar daha zorlanıyor. Piyasada rüzgâr da azsa fiyatlar hızla çok yüksek seviyelere çıkabiliyor; rüzgârlı ve güneşli saatlerde ise tablo tersine dönüyor ve fiyat çok düşebiliyor.

Enefit yönetim kurulu üyesi Tiit Hõbejõgi de dalgalanmada bölgenin rüzgâr koşullarının büyük etkisi olduğunu belirtti. Baltık ülkelerinin eylül tüketiminin yaklaşık yüzde 50'si yerel rüzgâr ve güneş enerjisiyle karşılandı. Bu yüzden rüzgârlı ve güneşli havalarda fiyatlar çok düşük, bu koşullar eksik olduğunda ise oldukça yüksek seyretti.

Her iki uzman da fiyatların önceki eylüllere göre düşmesinin sadece ılık havadan kaynaklanmadığını söyledi. Yeni yenilenebilir enerji kapasiteleri ve depolama da etkili oldu. Nõu'ya göre bir yıl içinde Baltık ülkelerinde, özellikle Litvanya'da rüzgâr enerjisi üretimi belirgin şekilde arttı; güneş parkları da eklendi. Ayrıca elektrik sisteminde hâlihazırda önemli miktarda batarya çalışıyor. Bunlar pahalı ve ucuz saatler arasındaki fiyat farkını azaltmaya yardımcı oluyor ve gün öncesi piyasa fiyat düzeyini de etkiliyor.

Ekim fiyatı havaya ve gaz piyasasına bağlı

Hõbejõgi, gaz fiyatları artmasına ve İskandinav ülkelerindeki su rezervleri düşük olmasına rağmen iyi rüzgâr koşulları sayesinde elektrik fiyatının geçen yılın altında kaldığını söyledi.

Sonbahar ve kış ilerledikçe güneş azalıyor ve ucuz fiyat daha çok rüzgâra bağlı hale geliyor; su seviyelerinin düşüklüğü nedeniyle bölgede hidro enerjinin payı da az. Geçen yıl ekimde Estonya'da ortalama borsa elektrik fiyatı megavatsaat başına 90 avro oldu. Toptan piyasa şu anda ekimi geçen yılın ekimine göre yüzde 10-15 daha pahalı fiyatlıyor; ancak Nõu'ya göre bu, fiyatın kesinlikle böyle davranacağı anlamına gelmiyor. Ona göre hava çok büyük rol oynuyor ve gaz piyasasının seyri de önemli. Bu nedenle Estonya'da ekimin gerçek ortalama elektrik fiyatının 2025 ekiminden daha düşük çıkması sürpriz olmaz.

Hõbejõgi, hava koşullarının ve bağlantı kapasitelerinin elektrik fiyatı üzerinde gaz fiyatından çok daha büyük etkisi olduğunu vurguladı. Olumlu rüzgâr koşulları sürerse artan yenilenebilir enerji üretimi fiyatları geçen yılın altında tutmaya yardımcı olacak. Yerel yenilenebilir üretim düşükse ve aynı zamanda ithalat imkânları sınırlıysa, daha yüksek gaz fiyatı nedeniyle fiyatlar geçen yıldan yükseğe çıkabilir.

Ekimde eylülde ortaya çıkan örüntü güçlenecek: yenilenebilir enerji üretimindeki düşük noktalar ithalatla ya da yerel fosil yakıtlı santrallerle kapatılacak. Güneş azaldıkça fiyat oluşumunda şeyl petrolü ve gaz santrallerinin rolü özellikle büyüyecek.

Avrupa'da gaz fiyatı eylül sonunda ağustos sonuyla neredeyse aynı, yani megavatsaat başına 70 avronun biraz üzerinde. Eylül ortasında Hollanda gaz borsası TTF'te gaz fiyatı 82 avronun üzerine çıktı, birkaç hafta içinde yaklaşık 70 avroya geriledi. Avrupa'da gaz rezervleri bir ay öncesine göre biraz iyileşti: AB ortalaması yüzde 71,3 (ağustosta 65), stoklama konusunda en çok zorlanan Almanya'da yüzde 57,7 (ağustosta 53). Ancak tarihsel karşılaştırmada AB gaz rezervi eylül sonunda oldukça düşük; Avrupa'da aynı dönemdeki beş yıllık ortalama rezerv yüzde 87 düzeyinde.

Öte yandan fiyat dalgalanmasını herkes kötü görmüyor. Finlandiya enerji şirketlerini bir araya getiren Finnish Energy'nin (Energiateollisuus ry) başkanı Jukka Leskela, yüksek fiyat oynaklığının elektrik sistemi için olabilecek en iyi şey olduğunu söyledi. Ona göre böyle bir oynaklık olmasaydı daha temiz enerji ve rekabetçi fiyat getiren piyasa çözümleri de olmazdı.

Nõu, Leskela'nın görüşlerine ilişkin olarak fiyat oynaklığının piyasada bataryalar için elverişli koşullar yarattığını belirtti: ucuz saatlerde enerji depolanıp pahalı saatlerde satılabiliyor. Hõbejõgi'ye göre yenilenebilir enerjinin eklenmesi kaçınılmaz olarak fiyat oynaklığını artırıyor ve üreticiler açısından daha büyük oynaklık piyasayı dengeleyen önemli bir rol oynuyor.

ERR News'ın ağustos ayında aktardığına göre yaklaşan kış büyük elektrik fiyatı sıçramaları vaat ediyor. Enerji Bakanı Erkki Keldo bu hafta, perşembe günü hükümet kabinesine enerji piyasasının durumunu ve gelecek kışın fiyat risklerini, ayrıca çok yüksek enerji fiyatlarının hane tüketicileri üzerindeki etkisini hafifletme imkânlarını sunacağını açıkladı. İklim bakanlığı, genel görünümün sunulmasının henüz destek uygulama kararı anlamına gelmediğini, önlem ihtiyacı, koşullar ve finansmanın ayrıca kararlaştırılması gerektiğini belirtti.