Estonya'da bu kış neredeyse tüm ısınma masrafları artacak

Estonya'da ısıtma sezonunun başlamasıyla birlikte neredeyse tüm ısınma türlerinin fiyatları yükseliyor. Artış en çok doğal gazla ısınan haneleri vuracak; küresel piyasada doğal gazın fiyatı iki buçuk katına çıkmış durumda.

Estonya'daki evlerin çoğu merkezi ısıtma ile ısıtılıyor. Bunun yanında odun sobası, gazlı ısıtma ve ısı pompaları da yaygın olarak kullanılıyor. Küresel yakıt fiyatlarındaki artış, bu kış konutların ısınma maliyetlerini doğrudan etkileyecek.

Odun ve pelet fiyatları

Türi'de uzun yıllardır müzik öğretmenliği yapan Merike Kaljula, doğduğu 100 yılı aşkın evini hâlâ odunla ısıtıyor. Odun bu yıl pahalanmış olsa da başka bir ısınma türüne geçmenin daha da pahalıya geleceğini düşünüyor.

Kaljula, kendisine ısı pompası gibi elektrikli ısıtma seçenekleri önerildiğini ancak bunu istemediğini belirterek odununu mayıs başında metreküpü 80 avrodan 15 metreküp aldığını söylüyor. "Daha pahalı ama Toosikannu'dan memnun olduğum için şikâyet etmiyorum" diyor.

Odun satıcısı Harju Puu'nun yöneticisi Mart Liivak'a göre odun fiyatlarındaki artış son bir yılda sınırlı kaldı; çünkü hammadde fiyatları istikrarlı seyretti. Islak ve kuru odun arasında ise belirgin bir fiyat farkı var.

Liivak, kuru odunun fiyatının en fazla yüzde 5 ilâ 10 artabileceğini söylüyor. Fırında kurutulmuş odun üretiminde kurutma odasını ısıtmak için kullanılan talaş ve elektrik giderlerinin arttığını, en ucuz seçeneğin taze, dökme odun olduğunu belirtiyor.

Buna karşılık odun peleti rekor fiyatlara ulaşmış durumda. Estonya'nın Polonya'ya pelet ihracatının yarı yarıya artması nedeniyle pelet fiyatlarında yaz aylarında görülen olağan düşüş bu yıl yaşanmadı. Liivak, Polonya'nın Temiz Hava programı kapsamında birçok kişinin odun ve kömür kazanlarını daha modern sistemlerle değiştirdiğini anlatıyor.

Bölgesel ısıtma ve doğal gaz

Estonya sakinlerinin yarısından fazlası, ısı üreticilerinin geniş bölgelere ısı sağladığı bölgesel ısıtmayı kullanıyor. Utilitas Estonia'nın yöneticisi Robert Kitt, Tallinn ve Maardu dahil sekiz bölgesel ısıtma bölgesinden beşinde fiyatların ortalama yüzde 10 civarında arttığını söylüyor. Tallinn'e ısı sağlayan Iru atıktan enerji ünitesi bu bahar fiyatını yüzde 6 yükseltti; talaş fiyatı ise tahminlerine göre yaklaşık yüzde 20 arttı.

Fiyat artışlarının arkasındaki asıl neden ise doğal gaz. Bölgesel ısıtma şirketleri ısılarının üçte biri ile yarısı arasını doğal gazla üretiyor. Hormuz krizi nedeniyle doğal gazın piyasa fiyatı önceki ısıtma sezonuna göre iki buçuk kat arttı. Elenger, fiyat artışını daha sınırlı tutmaya çalışıyor.

Elenger Ticaret Direktörü Armen Kasparov, önceki sezon metreküp başına ortalama 0,54 avro olan fiyatın bugün 0,96 avroya çıktığını, bunun iki katına çıkmak anlamına gelmediğini söylüyor. Elenger'in gazla ısınan 15 bin müşterisi var; bunların çoğu müstakil evlerde, yüzde 25'i ise kendi kazanına sahip apartman birliklerinde yaşıyor. Artış oranı kullanılan gaz planına göre değişiyor.

En kötü durumda olan kent Narva. Bölgesel ısıtma sistemi büyük ölçüde gaza bağlı olan Narva'da fiyatlar Estonya'nın en yüksek seviyesine çıkmış durumda. Narva Belediye Başkanı Jaan Toots, Letonya'da megavatsaat başına 150 avroyla kendilerinden daha pahalı tek bir belediye bulunduğunu, kendilerinin 137 avro seviyesinde olduğunu belirtiyor ve bunun nedenini gaz fiyatı olarak açıklıyor.

Doğal gaz şu anda yanıcı şist yağından daha pahalı. Narva, kışın ısınmada şist yağı kullanabilmek için devletten özel izin talep ediyor; aksi hâlde sakinlerin faturalarını ödeyemez hâle gelebileceği belirtiliyor.

Toots, nüfusun yüzde 30'unun emekli, yüzde 13'ünün işsiz olduğunu ve bu oranların Estonya genelinden belirgin biçimde yüksek olduğunu söylüyor. Kruşçev döneminden kalma apartmanların yalıtımsız olduğunu, eski pencereler nedeniyle maliyetlerin çok yüksek çıktığını, ısınmanın emeklilerin aldığı paranın yarısını götürdüğünü belirtiyor.

Çevre Kurulu (Keskkonnaamet) Narva'ya özel ısıtma iznini gelecek hafta verecek. Utilitas da benzer bir izin için başvurmayı değerlendiriyor. Kitt, gerekli olması hâlinde şist yağı dahil diğer yedek yakıtları kullanmak için izin başvurusu yapmayı ciddi biçimde düşündüklerini söylüyor.

Utilitas, Paljassaare'de büyük ölçekli atık su ve deniz suyu ısı pompası tesisinin tamamlanmasıyla gaz bağımlılığını gelecek ısıtma sezonunda yüzde 10'un altına indirebilecek.