Estonya'da askere gitmeyenlere para cezası 2027'de artıyor

Estonya'da zorunlu askerlik çağrısına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmeyen gençlerin sayısı azalıyor. Ülkenin Savunma Kaynakları Dairesi'nin (Riigi Kaitseinvesteeringute Keskus bünyesindeki kaynak idaresi) verilerine göre 2025 yılında 63 kişi askere gitmek üzere çağrıldığı halde gelmedi. Öte yandan mazeretsiz olarak tekrar tekrar çağrıya uymayanlar için uygulanan zorunlu para cezasının üst sınırı 2027'den itibaren 640 eurodan 1280 euroya yükseltilecek.

Konuyu Estonya kamu yayıncısı ERR'nin Rusça servisinde değerlendiren Savunma Kaynakları Dairesi Müdürü Anu Rannaveski, devamsızlıktaki düşüşün arkasında tek bir etken göremediğini söyledi. Rannaveski'ye göre gençler giderek daha bilgili hale geliyor ve askerlik hizmetine kendi isteğiyle katılmak istiyor. Çağrılanların yaklaşık yüzde 70'i zorunlu hizmete gönüllü olarak geliyor.

Ülkede devlet savunması temellerinin okullarda zorunlu ders olarak okutulmaya başlaması da gençlerin farkındalığını artırdı. Rannaveski'ye göre bu dersleri alan gençler hangi birliğe gitmek istediklerini ve hizmet sırasında hangi becerileri edinmek istediklerini bilerek geliyor.

Sağlık taramasına gelmeyenlerin yarısı rahatsızlık bildiriyor

Gençlerin sağlık kontrolü çağrılarını ihmal etmesinin nedenleri çeşitli. Rannaveski, kendilerine "amcasının kedisinin cenazesine gitmesi gerektiği" gibi gerekçelerin bile bildirildiğini aktardı. Ancak en sık bildirilen neden sağlık durumu. Kontrole gelmeyenlerin yaklaşık yarısı hastalık ya da sağlık şikayeti nedeniyle gelemediğini söylüyor.

Rannaveski, her hastalığın devamsızlık için geçerli mazeret sayılmadığını vurguladı. Normal hayatını sürdürebilen ve kendi başına hareket edebilen bir kişinin yine de gelip sağlık durumunun değerlendirilmesini sağlaması gerekiyor. Gençlerin bir bölümü de yurt dışında yaşıyor, çalışıyor ya da okuyor. Bu durumlarda karşılıklı olarak uygun bir zaman belirleniyor ve genellikle neredeyse herkes sonunda sağlık değerlendirmesinden geçiyor.

Para cezasının artırılmasına ilişkin soruya Rannaveski, 640 euroluk tutarın yıllardır değişmediğini ve uygulamada gençleri sağlık kontrolüne gelmeye teşvik etmek için yeterince caydırıcı olmadığını yanıtladı. Bu nedenle yasa değişikliğiyle tutarın iki katına çıkarıldığını belirtti. Yeni tutarın ödenmesi gençler için daha hissedilir olacağından, kontrol için gelme oranının artması bekleniyor.

Ceza değil, yükümlülüğü yerine getirme aracı

Rannaveski, söz konusu tutarın bir ceza değil, idari zorlama tedbiri olduğunu vurguladı. Amaç genci cezalandırmak değil, yükümlülüğünü yerine getirmesini sağlamak. Bu tedbir yıl içinde birden fazla kez uygulanabiliyor; ilk aşamada küçük bir tutarla hatırlatma yapılıyor, yükümlülük yerine getirilmezse tutar zamanla artıyor.

Para cezası yeterli olmadığında daire, ehliyet gibi bazı hakların askıya alınması için mahkemeye başvurabiliyor. Rannaveski'ye göre bu yol da etkili. Bu yıl mahkemeye 57 başvuru yapıldı ve bunların 54'ü kabul edildi; tedbirden sonra gençler genellikle kontrol için geliyor.

Sağlık değerlendirme süreci de dijitalleşti. Dairenin doktoru, gencin sağlık verilerini elektronik sağlık sisteminden inceleyebiliyor. Veriler kişinin hizmete uygun olmadığını ya da tedavi için ek süre gerektiğini gösteriyorsa kişi yerinde muayeneye çağrılmıyor. Ancak hiçbir genç, dairenin doktorlarınca muayene edilmeden zorunlu askerlik hizmetine gönderilmiyor. Rannaveski'nin tahminine göre çağrılanların yaklaşık dörtte biri ile üçte biri arasındaki bir bölümü tedavi için ek süre alıyor.