Tartu Üniversitesi ilaç yan etkilerini araştırıyor

Tartu Üniversitesi araştırmacıları, ilaç ve aşıların piyasaya sürüldükten sonra ortaya çıkan yan etkilerini incelemek için yaklaşık 46 000 Estonyalı gen bağışçısının yanıtladığı bir anket düzenledi. Anket, ilaç ve aşı kullanımından kaynaklanan semptomların resmi kayıt ve sağlık dosyalarında her zaman yer almadığını gösterdi.

Yanıt verenlerden 13 000'den fazlası ilaçlarla, yaklaşık 16 000'i ise aşı rаrаtılаrıyla ilgili olumsuz etkiler gördüğünü bildirdi. Böylece alanında en büyük veri tabanlarından biri oluşturuldu. Araştırmacılar, bu büyük veri setinin hastalık ve yan etki ilişkisini daha kapsamlı görmeyi sağladığını belirtti.

Yan etkiler toplumda yaygın

Çalışmaya göre katılımcıların yüzde 29'u, yani dört kişiden biri ilaç kaynaklı yan etki yaşadığını belirtti. Kadınlar, erkeklere göre yan etkileri önemli ölçüde daha sık bildirdi. En sık yan etki bildirilen ilaçlar arasında penisilin ve amoksisilin antibiyotikleri gösterildi; bu durumda en yaygın semptom deri döküntüsü oldu.

Ankete yanıt verenlerin yaklaşık yüzde 35'i aşılarla ilişkili yan etki bildirdi. Bu bildirimlerin büy��k kısmı koronavirüse karşı kullanılan aşılara ilişkindi. Araştırmanın yürütücüsü, Tartu Üniversitesi Farmakogenomik Profesörü Lili Milani, bunun şaşırtıcı olmadığını ifade etti. Anketin pandeminin hemen ardından yapıldığını, o dönemde çok sayıda kişinin hastalığa karşı aşılandığını belirtti. Milani, yan etki yaşayan kişilerin yapılan araştırmalara daha etkin katılabildiğini de ekledi.

Yan etkiler tedaviyi kesme nedenine dönüşebiliyor

Araştırma, yan etkilerin sadece geçici rahatsızlık olmadığını gösterdi; bu durum hastaların tedaviyi tamamen bırakmasına veya ilacı değiştirmesine yol açabiliyor. Yan etki bildirenlerin yaklaşık yarısı ilacı tamamen kestiğini, üçte biri ise başka bir ilaçla değiştirdiğini söyledi. Katılımcıların yüzde 13'ü ise prospektüste belirtilen riskler yüzünden tedaviye hiç başlamadığını veya erken sonlandırdığını ifade etti.

Bilim insanları, anket yanıtlarının güvenilirliğini ölçmek için bir kısmını gerçek tıbbi verilerle karşılaştırdı. Yan etki nedeniyle doğum kontrol yöntemini değiştirdiğini; tansiyon ilaçlarını değiştirdiğini ya da bıraktığını belirtenlerin, reçete verilerine göre bunu diğer katılımcılara göre çok daha sık yaptığını ortaya çıkardı. Bu da kişisel bildirimlerin gerçek durumu yansıttığını ve resmi kayıtları tamamlayabildiğini ortaya koydu.

Araştırmacılar, yan etki bildirimlerinin doğrudan nedensellik kanıtı olmadığını, ancak ilaç ve aşı güvenliği üzerine yapılacak yeni çalışmalar için değerli bir temel oluşturduğunu vurguladı. Çalışmanın sonuçları International Journal of Epidemiology dergisinde yayımlandı.