Estonya'da artan maliyetler restoranları kapatıyor

Estonya'da restoran sektörü artan maliyetler karşısında zor günler geçiriyor. Bu yıl neredeyse her ay bir restoranın kapandığı haberi geldi. En son Tallinn'in Kalamaja semtindeki Ülo restoranı kapanma kararı aldı. Bu hafta sonu Ülo için son hizmet günü olacak.

Tallinn'de bu yıl kapanan restoranlar arasında La Tabla, Lendav Maaler, Rudolf, Vatican, Pomo, Barbarea, O2, Tai Boh ve St. Vitus yer alıyor.

Ülo'nun ortaklarından Steve Heinlo, ERR'e yaptığı açıklamada kapanma nedenlerini şöyle anlattı: Müşteri harcamaları azalırken iş gücü, vergi ve gaz ile elektrik gibi yan giderler sürekli artıyor.

Heinlo, "Her mekanın kendi dinamiği ve farkı var. Kendi sahip olduğum diğer mekanlarla faaliyetlerimize devam ediyoruz ve onları kapatmayı planlamıyoruz, ama Ülo ile bu başarılamadı" dedi. Heinlo'nun Pegasus ve Rataskaevu 16 gibi başka restoranları da bulunuyor. "Bugün sektörde kârlı kalmak çok zor" diye ekledi.

Heinlo'ya göre restoran müşterilerinin davranışlarında da değişiklik görülüyor: İnsanlar daha ölçülü harcama yapıyor.

Tartu'da restoran işleten Henri Loodmaa da gereksiz savurganlık olmadığını doğruladı: Müşteriler ne kadar harcayacaklarını veya ne kadar pahalı şarap sipariş edeceklerini birkaç kez düşünüyor. Ortalama alışveriş sepeti büyüse bile maliyetler o kadar hızlı artıyor ki bunun bir faydası olmuyor.

Ülo, 2024 yılında 619 bin euroluk ciroyla 24 bin euro kâr elde etmişti. Ancak geçen yıl ciro yüzde 18 düştü ve yıl yaklaşık 24 bin euroluk zararla kapandı.

Heinlo'ya göre bu yıl kapanan restoranlara yenilerinin eklenmesi kesin. "Ülo'yu şimdi neden kapattık? Yeme-içme sektörü büyük ölçüde mevsimsel ve yüksek sezon yaz. Yazın ne getireceğini bekleyen ve sonbaharda kapanma kararı alan çok kişi var, çünkü sonbaharda bunu yapmazsanız bir sonraki yaza kadar yarım yıldan fazla sessiz ve karanlık bir dönem beklemek zorunda kalırsınız. Kesinlikle sonbahar bu işin zamanı, ilkbaharda kimse kapatmaz" dedi.

Sektör KDV indirimi bekliyor

Tartu'da Pompei, Kampus ve Humal gibi restoranları işleten Loodmaa, Tartu'da durumun Tallinn'den pek farklı olmadığını, asıl sorunun kârlılıkta yaşandığını söyledi.

"Bugün çok popüler olan restoranların da kapandığını görüyoruz. Bu, sorunun sadece insanların bize gelip gelmemesi değil, iş modelinin sürdürülebilir olup olmaması ve nasıl olduğuyla ilgili olduğunu gösteriyor. Hammadde ve iş gücü maliyetleri sürekli artıyor ve kârlılık büyük baskı altında" diye konuştu.

Loodmaa, kapanan mekan sayısının çok fazla olduğunu ve Heinlo gibi yakın zamanda yeni kapanma haberleri duyulacağına inandığını ekledi.

Estonya Otel ve Restoranlar Birliği (EHRL), sektörün sorunlarına uzun süredir dikkat çekiyor. Bu hafta yapılan açıklamada sektör cirosunun iki yıldır neredeyse sabit kaldığı, maliyetlerin ise arttığı belirtildi. Birlik çözüm olarak yeme-içme hizmetlerinde yüzde 24 olan KDV oranının yüzde 13'e düşürülmesini öneriyor.

Loodmaa, KDV indiriminin çok yardımcı olacağını ve şu anki temel sorunun bu olduğunu belirtti. Tartu restoran sahibi, başka yerden tasarruf yapılamayacağını, yiyeceğin daha ucuza alınamayacağını, iş gücünün insan onuruna yakışır ücret istediğini ve Estonya'da ücretlerin artış eğiliminde olduğunu söyledi.

Loodmaa, tüm yemek mekanlarının QR kodla sipariş verilen ve yemeğin kendin alındığı yerlere dönüşmesinin de müşteriler için iyi bir çözüm olmayacağını vurguladı. "Biz bir deneyim bekliyoruz; somelyelerimiz, garsonlarımız, aşçılarımız var, bu iş gücü. Fiyat baskısı öyle ki insanlardan şu an istediğimizden daha fazla para istenemez" dedi.

Loodmaa, Avrupa'da 21 ülkenin yeme-içme hizmetlerinde KDV'yi düşürdüğünü, örneğin Almanya'nın ocak ayında yüzde 21'den yüzde 7'ye indirdiğini belirtti.

Heinlo da KDV indiriminin restoranların ayakta kalmasına yardımcı olacağına inanıyor.

EHRL verilerine göre Estonya'da yeme-içme işletmeleri için geçerli olan yüzde 24'lük KDV oranı Avrupa Birliği'nde en yüksek ikinci oran ve AB ortalamasının neredeyse iki katı. Sektörün ortalama kârlılığı yüzde birin biraz üzerine düştü.

Maliyet baskısı ve zayıf kârlılık devam ederse EHRL tahminine göre 2028'e kadar Estonya'da yaklaşık 600 yeme-içme işletmesi ve 2800 iş yeri kaybolabilir; bunların büyük kısmı Tallinn dışında olacak.