Estonya'da kumar lisansı yabancı şirketleri çekmiyor

Estonya'da kumar lisansı almak isteyen yabancı operatörlerin önündeki en büyük engelin kara para aklamayla mücadele değil, ülkenin kendi prosedür kuralları olduğu tartışılıyor. Hukukçu Karmen Turk, ERR News'de yayımlanan değerlendirmesinde, Estonya'nın ekonomik krizler ve kara para aklama skandalları sonrası sıkılaştırdığı düzenlemelerin zamanla iyi uygulamadan uzaklaştığını ve uluslararası şirketleri caydırdığını belirtti.

Turk, hiç kimsenin kumar operatörlerinin kara para aklamayla mücadele etmesi gerektiğini sorgulamadığını, asıl sorunun bu kuralların aklamayı gerçekten engelleyip engellemediği olduğunu vurguladı. Uzaktan Kumar Vergisi Kanunu'nda yapılan değişikliklerle Estonya'nın spor ve kültürü finanse etmek için yurt dışında kazanılan vergi gelirini ülkeye çekmeyi amaçladığını anlatan Turk, uluslararası operatörlerin Estonyalı oyuncuları hedeflemediğini, müşterilerinin dünyanın dört bir yanında olduğunu kaydetti.

Lisans sürecinde iki temel engel

Estonya'da kumar lisansı, Vergi ve Gümrük Kurulu (MTA) tarafından veriliyor; ancak önce Mali İstihbarat Birimi'nin (FIU) onayı gerekiyor. Başvuru sahibinin kara para aklamayla mücadele kurallarını sunması, FIU ile iletişim kuracak bir "irtibat kişisi" ataması ve sahiplerine ile yöneticilerine ilişkin belgeleri teslim etmesi gerekiyor. Hâlihazırda faaliyet gösteren şirketlerin bu koşulları en geç 1 Ocak 2027'ye kadar yerine getirmesi bekleniyor.

Turk'e göre ilk engel, irtibat kişisinin Estonya'da sürekli olarak çalışması zorunluluğu. FIU'nun eğitim materyallerinde "tüm departmanın Estonya'da bulunması gerektiği" ifadesine bile yer veriliyor. İrtibat kişisinin uygun eğitim, deneyim ve kusursuz itibara sahip olması, atamasının da FIU tarafından onaylanması gerekiyor. Uluslararası bir şirketin kara para aklamayla mücadele ekibi genellikle Letonya, İtalya veya Malta gibi ülkelerdeki IT ve ödeme ekipleriyle aynı yerde çalışıyor. Estonya lisansı almak için şirketin ülkede çalışan, sektörün risklerini bilen ve FIU denetiminden geçecek birini bulması gerekiyor.

Turk, FIU'nun bir kişinin en fazla iki şirkete irtibat kişiliği yapabileceğini ve tatil dönemlerinde bir yedek bulunması gerektiğini belirttiğini aktardı. Bunun pratikte tek bir irtibat kişisinin yeterli olmadığı, aynı kriterleri karşılayan iki uzman gerektiği anlamına geldiğini yazdı. Estonya'nın küçük bir ülke olduğunu ve bu tür uzmanların az bulunduğunu belirten Turk, bunun basit bir formalite değil, pazara girişte gerçek bir bariyer olduğunu savundu.

Hukukçu, irtibat kişisinin nerede oturduğunun iş kalitesi hakkında bir şey söylemediğini, FIU'nun güncel rehberlerinde de konum şartına yer verilmediğini kaydetti. Rehberlere göre irtibat kişisinin doğrudan yönetim kuruluna raporlaması, yetkin olması ve gerekli tüm bilgilere her an erişebilmesi gerekiyor; bütün bir departman da irtibat kişisi olarak görev yapabiliyor. Turk, bu koşulların hiçbirinin ülkeye bağlı olmadığını vurguladı.

AB hukuku ve dil şartı tartışması

Turk, FIU'nun kendi verilerine göre sektörün gerçek zayıf noktasının şüpheli işlemlerin tespiti olduğunu belirtti. 2025'te raporların yalnızca yaklaşık yüzde 14'ünün gerçek şüpheyle ilgili olduğunu, tüm raporların yaklaşık yüzde 94'ünün ise şirketlerin yalnızca onda birinden geldiğini aktardı. Bu sorunun iyi bir izleme sistemi ve yetkin bir ekiple çözüleceğini, irtibat kişisinin Tallinn'de ya da Roma'da oturmasının belirleyici olmadığını ifade etti.

Estonya lisansına sahip şirketlerin çoğu zaman başka AB ülkelerinden yönetilen gruplara ait olduğunu ve ağırlıklı olarak yabancı müşterilere hizmet verdiğini hatırlatan Turk, AB'nin şirketlere diğer üye ülkelerde faaliyet gösterme ve hizmet sunma hakkı tanıdığını yazdı. Avrupa Adalet Divanı'nın ülkelere kumarı kısıtlama izni verdiğini, ancak bunun iyi gerekçelere dayanması, amacı gerçekten desteklemesi, tutarlı uygulanması ve gereğinden ileri gitmemesi şartlarına bağlı olduğunu belirtti. Turk'e göre Estonya'nın konum şartı bu koşulların özellikle son ikisi açısından sorgulanabilir. Ayrıca 10 Temmuz 2027'de yürürlüğe girecek ortak AB kara para aklamayla mücadele düzenlemesine de dikkat çekti.

İkinci engel ise dil şartı. Turk, şirketlerin deneyimlerine göre FIU'nun iç kuralların ve diğer belgelerin Estonca hazırlanmasını istediğini aktardı. Uluslararası bir şirketin iç kurallarının farklı ülkelerdeki çalışanlar tarafından kullanılan günlük bir araç olduğunu, herkesin anladığı bir dilde yazıldığını belirtti. Estonya için ayrı bir Estonca sürüm hazırlanması halinde iki belge ortaya çıkacağını kaydetti.

Turk, 2024'te Adalet Şansölyesi'nin FIU'nun lisans prosedürlerini incelediğini ve çeşitli sorunlar tespit ettiğini yazdı. Buna göre FIU, başvuru sahiplerine belgelerin ne zaman tamamlandığını bildirmiyor ve yasal 60 günlük karar süresinin ne zaman başladığı bilinmiyor. Ayrıca mülakatlarda başvuru sahibine irtibat kişisini, bir sahibi veya yönetim kurulu üyesini değiştirmesi ya da başvurusunu geri çekmesi tavsiye edilebiliyor; ancak bu görüşmeler tutanağa geçirilmiyor. Turk, Estonya'da yatırım planlayan bir şirket için bu tür belirsizliğin mümkün olan en kötü sinyal olduğunu ifade etti.

Turk, Estonya'nın sıkı kara para aklamayla mücadele denetimi ile cazip bir lisans arasında seçim yapmak zorunda olmadığını, ancak denetimin başarısının şüpheli para akışlarını durdurup durdurmadığıyla ölçülmesi gerektiğini belirtti. Yazıda, yazarın uluslararası kumar operatörlerine danışmanlık yaptığı da belirtildi.