Estonya'da 2027 bütçesinde açık yüzde dörde ulaştı

Estonya hükümeti 2027 yılı bütçesini açıkladı. Bütçede açık, gayrisafi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde dördü seviyesinde kalıyor. Muhalefetteki Keskerakond (Estonya Merkez Partisi) milletvekili Lauri Laats, ERR Uudised'de yayımlanan değerlendirmesinde hükümetin izlediği mali politikayı eleştirdi.

Laats'a göre Estonya halkı son yıllarda hep aynı gerekçeyi duyuyor: vergiler artmalı ve harcamalar kısılmalı, çünkü devletin maliyesinin düzeltilmesi gerekiyor. Bu gerekçeyle katma değer vergisi (käibemaks) yükseltildi, otomobil vergisi (automaks) getirildi. Ancak bütçe açığı hâlâ kapanmış değil.

Başbakan Kristen Michal yeni bütçeyi "akıllı ve sorumlu" olarak nitelendiriyor. Laats ise bütçenin Estonya vatandaşının günlük yaşamını nasıl iyileştireceğini soruyor: Gıda sepeti ucuzlayacak mı? İşe gidiş için gereken yakıt daha uygun olacak mı?

Açık rakamları: 2025'te yüzde 2,2, bu yıl yüzde 4,2-4,5

Laats, mevcut duruma nasıl gelindiğine bakılması gerektiğini belirtiyor. Estonya İstatistik Kurumu'nun (Statistikaamet) güncellenmiş verilerine göre kamu sektörü açığı 2021'de yüzde 2,5, 2022'de yüzde 1, 2023'te yüzde 2,7, 2024'te yüzde 1,4 ve 2025'te yüzde 2,2 oldu. Bu yıl için yüzde 4,2-4,5, gelecek yıl için ise yüzde 4 açık öngörülüyor.

Yani açık her yıl düzenli olarak artmadı; arada iyileşme de oldu. Ancak vergi artışları ve tasarruf vaatlerinin ardından bu yılki öngörülen açık, geçen yılın neredeyse iki katı.

Açığın büyümesi öncelikle savunma harcamalarıyla açıklanıyor. Ancak Laats, güvenlik ihtiyacının hükümetin tüm kararlarını gerekçelendiremeyeceğini yazıyor. Devletin nakit ihtiyacı artarken hükümet gelirlerini önemli ölçüde azalttı. Maksuküür olarak bilinen vergi dilimi düzenlemesinin kaldırılması, bütçede büyük bir gedik açılmasının başlıca nedenlerinden biri. Bu düzenleme 1 Ocak 2026'da yürürlükten kalktı. Bütçe konseyi de bu bağlantıya dikkat çekti.

Reform Partisi'nden Annely Akkermann, bu değişikliğin 2026 bütçesine etkisini yaklaşık 500 milyon euro olarak tahmin etti. Planlanan gelir vergisi artışından vazgeçilmesiyle birlikte ekonomide toplamda yaklaşık 780 milyon euronun bırakıldığı belirtiliyor. Her iki karar da devlet gelirlerini önceki planlara kıyasla azalttı.

Laats, bu kararın en önemli yönünün gözden kaçtığını savunuyor: Vergi indirimi için yeterli kalıcı kaynak bulunamadı ve açık borçlanmayla finanse ediliyor. Devlet her vergi kararı için ayrı kredi almıyor, ancak daha düşük vergi geliri diğer koşullar aynı kalmak kaydıyla finansman ihtiyacını artırıyor. Vergi indiriminin faturası, faiziyle birlikte gelecek vergi mükelleflerine kalıyor.

Vergisiz gelir değişikliği kime ne kazandırıyor?

Laats, insanların elinde daha fazla para kalmasını istediğini ancak bunun kime ve ne kadar yansıyacağının önemli olduğunu belirtiyor. Daha önce vergi muafiyetinin tamamından yararlanan düşük ücretli bir çalışan, genellikle ayda 10 euro kazançlı çıkıyor. Daha önce vergisiz geliri sıfır olan biri ise aynı değişiklikle ayda 154 euro kazanabiliyor. Hesaplama, yüzde 22 gelir vergisi ve vergi muafiyetinin tam kullanımı üzerinden yapılıyor.

Yeni bütçede gelirler 19,4 milyar euro, giderler yaklaşık 20,2 milyar euro ve yatırımlar yaklaşık 1,2 milyar euro olarak öngörülüyor. Laats, bütçede gerekli harcamalar ve girişimciliği destekleyen faaliyetler bulunduğunu, ancak bir bütün olarak bakıldığında Estonya'nın ekonomi ve vergi politikasında net bir değişime ihtiyaç duyduğu bir dönemde küçük ayarlamalar yapıldığını düşünüyor.

Laats, değerlendirmesinin yalnızca muhalefetin hoşnutsuzluğuna dayanmadığını belirtiyor. Bütçe konseyine göre gelecek yılın bütçe pozisyonu, yaz tahminine kıyasla yaklaşık 220 milyon euro iyileştiriliyor; bu iyileşme ağırlıklı olarak yatırımlar, dış kaynaklar ve muhasebe düzeltmelerinden geliyor. Kalıcı bir gelir-gider dengesi iyileşmesi ise sağlanmıyor. Dört yüzde açığın 2028 ve 2029'da da sürmesi bekleniyor. Harcamaların gelecek yıla kaydırılması mevcut tabloyu iyileştirebilir, ancak eninde sonunda bunu birinin ödemesi gerekiyor.

Laats, çözüm olarak temel gıda ürünlerinde katma değer vergisinin düşürülmesini, akaryakıt tüketim vergisinin azaltılmasını ve yeme-içme sektöründeki işlerin korunması için geçici KDV indirimi yapılmasını öneriyor. Bu adımlar kaynak gerektiriyor; Keskerakond banka kârlarının daha fazla vergilendirilmesini ve bankalar için yüzde 24 oranında klasik kâr vergisi uygulanmasını öneriyor. Laats ayrıca devlet yönetim giderlerinin, yinelenen faaliyetlerin ve desteklerin etkinliğinin gözden geçirilmesi gerektiğini söylüyor.