Estonya dizel akaryakıt vergisini düşürmeyecek

Estonya'da dizel akaryakıtın fiyatı son iki haftada litre başına 36 sent arttı. Akaryakıt satıcıları ve karayolu taşımacıları, fiyat artışını frenlemek için dizel akaryakıt vergisinin (aktsiis) düşürülmesi gerektiğini savunuyor. Maliye Bakanlığı (Rahandusministeerium) ise sıkışık devlet bütçesi nedeniyle bunun mümkün olmadığı görüşünde.

Fransız lojistik grubu Samat'a bağlı Haanpaa'nın yöneticisi Tiit Parik, dizel fiyatındaki artışın nakliyeyi pahalı hale getirdiğini söyledi. Parik'e göre şirketin toplam maliyetlerinin üçte birini yakıt oluşturuyor. Son altı ayda yaşanan bu ölçekteki artışı hiçbir akaryakıt ya da nakliye firmasının kendi üzerinde taşıyamayacağını belirten Parik, maliyetlerin yakıt ek ücreti yoluyla nihai tüketiciye aktarılmak zorunda olduğunu ifade etti.

Dünya genelinde akaryakıt talebi ağustos ayında günlük 2,8 milyon varil arzı aştı ve stoklar düşük seviyede. Hürmüz krizi ve Ukrayna savaşı nedeniyle dizel akaryakıt dünya piyasasında yalnızca iki hafta içinde litre başına 36 sent pahalandı.

Estonya piyasasındaki rekabet ise istasyonlarda fiyatların aynı ölçüde artırılmasına izin vermiyor.

Vergi oranları yüksek, fiyatlar düşük

Terminal yönetim kurulu üyesi Alan Vaht, "Estonya'da vergi oranları Letonya ve Litvanya'dan yüksek, ancak fiyatlar daha düşük. Bu durum kendini anlatıyor; fiyatın çok daha yüksek olması gerekirdi" dedi.

Vaht, dizel akaryakıttaki pahalanmanın nihai fiyatlara yansımaması için vergilerin düşürülmesi gerektiğini söyledi. "Asgari seviyeye indirilse, perakende fiyatta katma değer vergisiyle birlikte yaklaşık 12,2 sent anlamına gelir. Yani soru, zaten zorlu olan akaryakıt piyasasında dizel vergisinin düşürülmesinin ek talep yaratıp yaratmayacağı değil. Soru, Estonya devletinin Estonya şirketlerinin rekabet gücünü korumak isteyip istemediğidir" diye konuştu.

Parik ise ilkbaharda Estonya bu yılki vergi artışını durdururken İsveç'in vergiyi düşürdüğünü hatırlattı. "İsveç'te bulunan araçlarımız yakıtı İsveç'te alıyor; o vergi ve KDV payı da İsveç'e gidiyor, o litreler Estonya kasasına girmiyor" dedi.

Maliye Bakanlığı vergi dairesi genel müdür yardımcısı Evelyn Liivamägi ise devletin akaryakıt vergisini düşürmesinin mümkün olmadığını belirtti. "Bu, üç ay için elli milyon euronun üzerinde bir tutar. Benzin de eklenirse bütçenin böyle vergi indirimlerine izin vermediğini herkes biliyor" dedi.

Liivamägi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın katma değer vergisi gelirlerinde beklenenin üzerinde bir artış yaratmadığını da sözlerine ekledi. 2025 ve 2026 yıllarının ilk yarısında akaryakıttan yaklaşık 60 milyon euro KDV toplandığını belirten Liivamägi, hane halkının harcayacak sınırlı miktarda parası olduğunu, akaryakıta daha fazla harcayanın başka yerlerde daha az harcayacağını söyledi.

Tarımda maliyet baskısı

Dizel akaryakıt tarım için de önemli bir girdi maliyeti. Yüksek fiyat özellikle ilkbahar ve sonbahar işlerinde hissediliyor.

Tarım kayıt sistemine (PRIA) kayıtlı tarım işletmeleri, daha düşük vergi nedeniyle litre başına 50 sent daha ucuz olan mavi renkli özel işaretli dizeli kullanabiliyor. Ancak son bir yıldaki sürekli artış çiftçileri gelecek konusunda endişelendiriyor.

Sargvere tarım kooperatifi dizel akaryakıtı toprağı işlemek ve 400 süt ineği için yem hazırlamak amacıyla kullanıyor. Kooperatif yönetim kurulu üyesi Toomas Uusmaa, teslim aldığı ortalama fiyatın litre başına yaklaşık 60 sent olduğunu, son siparişin muhtemelen 1,30 euroya geleceğini belirtti. Uusmaa, fiyatın yüzde yüzden fazla arttığını söyledi.

Uusmaa, "Yine de her şeyi yapmaya çalışıyoruz ve toprak işlemede oldukça asgari düzeyde kalıyoruz. Ancak tahıl kurutma ve yem hazırlama yapılmak zorunda, yapacak bir şey yok. Gücünüz ve keseniz yettiği kadar devam ediyorsunuz" dedi.