Estonya'da ikinci emeklilik sütunundan para çekenler yeniden biriktirebilecek

Estonya'da beş yıl önce yürürlüğe giren emeklilik reformuyla ikinci emeklilik sütunundaki birikimlerini emeklilik yaşından önce çekme imkânı doğmuştu. Birikim yapanların yaklaşık üçte biri o dönemde parasını ikinci sütundan çekti. 1 Kasım'dan itibaren ise bu kişiler yeniden emeklilik birikimi yapmaya başlayabilecek. Uzmanlar bunun her durumda yapılmasını öneriyor.

O dönem öne çıkan "para yanıyor" ve "para serbest" sloganları, para çekenlerin durumunu iyi anlatıyordu. Araştırmalara göre insanların yıllarca biriktirdikleri "uzun parayı" "kısa parayla" değiştirmesinin temel nedeni güvensizlikti.

Tartu Üniversitesi'nde ekonomik davranış alanında çalışan araştırmacı Heidi Reinson, ayrılanlar arasında başka birikimi olmayanların, örneğin üçüncü sütunu ya da başka yedek akçesi bulunmayanların daha kalabalık olduğunu söyledi. Reinson, bu kişiler arasında yüksek faizli hızlı kredileri olanların ve kalabalık ailelerin de bulunduğunu belirterek, en dikkat çekici noktanın devlete, finans sektörüne ve medyaya duyulan güvenin ayrılanlar arasında çok daha düşük olması olduğunu ifade etti.

Çekilen tutarın üçte biri kredilerin geri ödenmesinde kullanıldı, yaklaşık beşte biri ise doğrudan tüketime gitti. Reinson, ilk dalgada paranın insanların banka hesaplarına ulaşmasının ardından Ülemiste otoparkında taksiye sığmayacak kadar büyük televizyonların alındığına dair anlatılan şakaları hatırlattı. Kredilerin geri ödenmesinin ilk bakışta iyi haber gibi görünebileceğini, ancak bunların yeniden başvurulan tüketim kredileri olduğunu söyleyen Reinson, reformdan ya da paranın hesaba geçmesinden bir yıl sonra bu paranın yarısının hesapta öylece durduğunu belirtti.

Yani düşük getirili emeklilik parası, insanların hesaplarında değer kaybetmek üzere, gerçekten de "yanmak" üzere bırakıldı. Emeklilik fonlarının varlığı şu anda 8 milyar avro düzeyinde. Çekimler olmasaydı bu rakam 11 milyar avro olacaktı. Ancak en çok kaybeden, parayı çekerken insanların kendisi oldu.

Uzmanlar: Birikime devam etmek gerekiyor

Swedbank Yatırım Fonları yöneticisi Age Petter, ortalama ücretle çalışanların 2021'e kadar yaklaşık 8 bin avro biriktirebildiğini söyledi. Petter, bu kişilerin parayı çekmemesi hâlinde bugün birikimlerinin 20 bin avro düzeyine ulaşacağını, yani beş yılda varlıklarının iki katından fazla artmış olacağını ifade etti.

1 Kasım'dan itibaren emeklilik birikimine yeniden başlamak için başvuru yapılabilecek. İlk ayrılanlar ise katkı paylarını mayıs ayından itibaren ödemeye başlayacak.

Maliye Bakanlığı sigorta politikası danışmanı Kertu Fedotov, bu imkândan 2021 Eylül'de, yani ilk büyük dalgada ayrılanların yanı sıra 2022 Ocak ya da Mayıs'ta sütundan çıkanların da yararlanabileceğini söyledi. Fedotov, yeni kurala göre sütundan ayrılma ile ödemelerin yeniden başlaması arasında beş yıl geçmesi gerektiğini belirtti.

İkinci sütundan çekilen para yalnızca sınırlı ölçüde yatırıma yönlendirildi. Bu da bu konuda beceri sahibi olanların sayısının az olduğunu gösteriyor. Yatırımcı Kristjan Liivamägi bu nedenle yeniden birikim yapılmasını öneriyor.

Liivamägi, ayda 2 bin avro brüt ücret alan ortalama bir Estonyalının maaşının yüzde ikisinin, yani yaklaşık 40 avronun ikinci emeklilik sütununa gittiğini söyledi. Devletin sosyal vergiden 80 avro eklediğini belirten Liivamägi, toplamın 120 avro olduğunu ve ikinci sütunda yer almayan kişinin bu 80 avrodan yararlanamadığını ifade etti. Ayrıca vergi indirimi ve getiri de kaybediliyor.

Bu durumda ayda 2 bin avro kazanan 45 yaşındaki bir kişi yeniden yeterli emeklilik birikimi yapabilecek. Liivamägi, 20 yılda emeklilik anında ikinci sütunda yaklaşık 63 bin avro birikeceğini, bunun maaşın 20 yıl boyunca artmaması ve yatırımların yıllık yaklaşık yüzde 7 getiri sağlaması varsayımıyla hesaplandığını belirtti.

Ancak emeklilik paralarının çekilmesi bir başka gecikmeli sorunu da beraberinde getirdi: Birikim yapanlarla yapmayanlar arasında 25 yıl sonra servet farkı oluşacak. Reinson, insanların tasarruf etmedikleri için pişmanlık duyacağını, bu pişmanlık dalgasının daha da güçlü hissedileceğini söyledi. Reinson, kişinin yanında aynı ortalama ücreti alan bir iş arkadaşının emekli olduğunda çok daha iyi bir konumda olduğunu göreceğini belirtti.