Dünya Eşitsizlik Raporu'ndan radikal yeniden dağıtım planı

Dünya Eşitsizlik Laboratuvarı (World Inequality Lab) tarafından hazırlanan ve 45 yazarın katkı sağladığı Küresel Adalet Raporu, bu yüzyıl için idealist bir gelecek vizyonu sunuyor. Raporda en çok tepki çekmesi beklenen bölüm, eşitsizliği ortadan kaldırmaya yönelik plan. Uygulanması halinde dünyanın en yoksul yarısının servetinin on beş katına çıkacağı, milyarder sınıfının toplam servetten aldığı payın ise ciddi biçimde küçüleceği belirtiliyor.

ERR News'e yazan Harri Tiido, bunun bazıları için bir kâbus gibi okunabileceğini, ancak geniş bir grubun üzerinde çalıştığı bir planı paylaşmanın da anlamlı olduğunu vurguluyor.

Üç ana değişim alanı

Rapor, değişim ihtiyacını üç başlıkta topluyor. Birincisi enerji sistemlerinde hızlı karbonsuzlaşma. İkincisi yeterliliğe geçiş; yani çalışma saatlerinin ve maddi ayak izinin önemli ölçüde azaltılması, tüketim alışkanlıkları ile arazi ve orman kullanımının değiştirilmesi. Üçüncüsü ise gelir, servet ve güçteki eşitsizliğin hızla azaltılması.

Eşitsizliği giderme planı en çok tartışılacak bölüm. Plana göre dünyanın en yoksul yarısının serveti on beş kat artarken, milyarder sınıfının payı büyük ölçüde küçülecek. Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 90'ının geliri iki katına çıkacak, buna karşılık bugünküne kıyasla yaklaşık yarı yarıya daha az çalışılacak.

Yarı zamanlı çalışıp iki kat kazanmak etkileyici görünüyor; ancak raporda bunun bir bedeli olduğu, her şeyin birilerinin hesabına yazıldığı ifade ediliyor.

Gelir, servet ve vergi önerileri

Sosyoekonomik adalet iki düzeyde ele alınıyor. Birinci düzey maddi muhasebe: çalışma saatleri, eğitim ve sağlık, enerji sistemleri, sera gazları, arazi kullanımı, orman örtüsü ve sıcaklık seviyeleri. Rapor, yüzyılın sonuna kadar küresel sıcaklık artışının iki derecenin altında tutulmasını öngörüyor. Çalışma saatlerindeki azalmanın ağırlıklı olarak teknolojik gelişmenin sağladığı verimlilik artışından ve istihdam yapısındaki değişimden geleceği belirtiliyor.

İşgücü imalattan hizmet, sağlık ve eğitime kayacak. Yüzyılın sonunda kişi başına ortalama yıllık çalışma süresinin bugünkü 2.100 saatten yaklaşık 1.000 saate düşmesi bekleniyor.

İkinci düzey ise finansal muhasebe; birçok ekonomistin ve özellikle zenginlerin burada öfkeleneceği belirtiliyor. Rapor, ülkeler arası ve ülke içi gelir ile servet ölçeklerini inceliyor ve artan oranlı vergi tarifeleri öneriyor. 2100 yılına gelindiğinde tüm ülkelerde kişi başına önerilen ortalama aylık gelir 5.000 avro.

Bugün bu aralık Sahra altı Afrika'da 290 avro, Kuzey Amerika'da 2.590 avro. Avrupa ortalaması 3.590 avro, dünya ortalaması ise 1.410 avro.

• Kişi başına küresel eğitim harcaması yıllık 8.400 avroya çıkacak; bugün bu rakam 210 ile 4.140 avro arasında, Avrupa'da ise 2.237 avro.
• Sağlık harcaması kişi başına 14.000 avroya yükselecek; bugün 110 ile 8.300 avro arasında değişiyor.

Rapor, gelir ölçeğinin bire beş aralığına sıkıştırılmasını öneriyor. En zengin yüzde 10'un toplam gelirden aldığı pay yüzde 50'den yüzde 20'nin altına inecek. Ortadaki yüzde 40'lık "orta sınıf"ın payı yüzde 36'dan yaklaşık yüzde 44'e, alt yarının payı ise kabaca yüzde 15'ten yüzde 37'ye çıkacak.

Servet yeniden dağıtım planı daha da radikal. Dünyanın en yoksul yarısının toplam servetten aldığı pay yüzde ikiden yüzde 30'a çıkarken, nüfusun yüzde 0,001'ini oluşturan milyarder sınıfının payı yüzde altıdan yüzde 0,05'e inecek. Bu, yüz katlık bir servet yeniden dağıtımı anlamına geliyor.

Raporda küresel servet ve gelir vergileri öneriliyor. Servet vergisi varlık büyüklüğüne bağlı olacak ve milyarderler için yüzde 20'ye ulaşacak. Küresel gelir vergisi ise en yüksek yüzde 90 oranına çıkacak. Her iki vergi, küresel ortalama gelirin katları esas alınarak dünya nüfusunun yüzde biri için geçerli olacak.

Küresel ortalama gelirin yedi katına kadar vergi alınmayacak. Ortalamanın on katında vergi yüzde beş, yirmi katında yüzde 20 olacak. Bunun ötesinde, ortalamanın beş bin katına kadar vergi yüzde 90'a ulaşacak. Gelirler eşitlendikçe vergi kademeli olarak azalacak ve zamanla ortadan kalkacak.

Mevcut gelirlere uygulandığında dünya nüfusunun yüzde 99'u hiç vergi ödemeyecek; yüzde 0,4'ü yüzde beş, yüzde 0,001'i ise yüzde 90 ödeyecek. Bu son grubun geçen yılki toplam geliri 2,3 trilyon avro.

Avrupa özelinde nüfusun yüzde altısı gelir kaybedecek, yüzde sekizi bugünkü gelirine göre yüzde 20'ye kadar artış görecek, yüzde 58'i yüzde 20-100 arası artış yaşayacak, yüzde 28'i ise yüzde 100'ün üzerinde kazanç elde edecek.

Bölgesel olarak en büyük kazananlar, nüfusunun yüzde 99'unun gelirinde yüzde 100 veya daha fazla artış olacak Sahra altı Afrika ile Güney ve Güneydoğu Asya olacak. En büyük kaybeden ise nüfusunun yüzde 14'ünün geliri düşecek Kuzey Amerika.

Rapor ayrıca bir Küresel Adalet Fonu ile Dünya Egemenlik Fonu kurulmasını ve dünyadaki sermaye varlıklarının yüzde 10'unun bu fonlarda toplanmasını öneriyor. Para, ülkelere çevresel, eğitim ve sağlık maliyetlerinin telafisi için kullanılacak. En büyük gider kaleminin sömürge dönemi ve çevresel zararlar için tazminat olması bekleniyor.

Kısaca bu, tüm göstergelere göre hayata geçmesi pek olası görünmeyen bir gelecek önerisi. Eşitsizliği azaltma ilkesi yerinde; ancak önlemler ve ölçek başka bir tartışma konusu. Eşitsizlik siyasi sonuçlarıyla birlikte artıyor ve gerilim büyürse devlet istikrarını tehdit edebilecek bir potansiyel taşıyor. Dünyaya bakıldığında böyle planları hızla çöpe atabilecek, gerekirse özel ordular tutabilecek kadar zengin bireylere sahip çok sayıda ülke bulunuyor. Yine de her araştırmacının fikir yürütme hakkı var ve hesaplamalar kuşkusuz ilgi çekici.