Beyin korteksi gelişimi ergenlerde ruhsal riski öngörebilir

ABD'li bilim insanlarının yaptığı bir araştırmaya göre, ergenlik döneminde beyin korteksinin gelişim hızı, ileride ortaya çıkabilecek ruhsal bozukluklara dair önceden sinyal verebiliyor. Çalışmada, beynin diğer bölgelerine kıyasla daha hızlı gelişen alanlarında korteksin aşırı kalın kalması, gelecek dört yıl içinde ruhsal sağlık sorunlarıyla karşılaşma riskine işaret eden bir uyarı olarak değerlendirildi.

Araştırma kapsamında, ergenlerde bilişsel gelişimi uzun vadede izleyen ABCD (Adolescent Brain Cognitive Development) çalışması çerçevesinde 11 bin 700'den fazla çocuğun beyin görüntüleme verileri incelendi. Örneklem, araştırmanın başında 9-10 yaşında olan çocuklara ait 29 binden fazla manyetik rezonans (MR) tomografisini içeriyordu. Çalışmanın yazarları, bulguların henüz bilim camiasının bağımsız değerlendirmesinden geçmediğini de belirtiyor.

Korteks incelir, ama her bölge aynı hızda değil

Çocukluk ve ergenlik döneminde beyin korteksi kademeli olarak inceliyor; bu, beynin doğal gelişiminin ve nöral bağlantıların düzenlenmesinin bir parçası. Araştırmacılar altı yıl boyunca her katılımcının beynini birkaç kez görüntüleyerek korteks kalınlığındaki değişimleri izledi. Matematiksel modeller aracılığıyla beynin farklı bölümlerinin gelişim hızları tahmin edildi.

Korteksin farklı bölgeleri ergenlikte farklı hızlarda gelişiyor. Örneğin görme organlarından gelen bilgiyi ve bedensel duyumları işleyen bölgeler görece erken olgunlaşırken, karmaşık düşünme süreçlerinden sorumlu frontal ve parietal loblar belirgin biçimde daha geç biçimleniyor. Önce korteks hızlıca inceliyor, ardından gri madde kaybı yavaşlıyor ve kalınlık onlarca yıl boyunca sabit kalıyor.

Yeni çalışmada araştırmacılar korteks kalınlığını çocukların ruhsal sağlık göstergeleriyle karşılaştırdı. Erken olgunlaşan bölgelerde korteksin daha kalın kalması, ruhsal bozukluk gelişme riskinin yüksek olduğuna işaret etti. En belirgin bağ, çocukların 9-10 yaşındaki beyin durumu ile dört yıl sonra ortaya çıkan sorunlar arasında görüldü.

Hangi sorunlar öngörülebiliyor?

Korteksin kalınlığı ve yapısı ağırlıklı olarak içe dönük sorunları, yani kaygı ve depresyonu öngörebildi. Dışa vurulan davranış bozuklukları ve saldırganlık bu yöntemle tespit edilemedi. Ruhsal sağlık riskine yalnızca 16 yaşına doğru gelişimi yavaşlayan bölgeler işaret etti.

Araştırmacılara göre bu sonuçlar, daha önce çelişkili olan teorileri bir bütün içinde birleştiriyor. Bilim insanları, ruhsal sağlık sorunları riskini belirli bir beyin bölgesindeki anormallikten çok, gelişim ritminin kaymasının artırdığı sonucuna varıyor. Önceki çalışmalarda bozuklukların kökeni sıklıkla yalnızca duyusal merkezlerde ya da daha karmaşık bilgiyi işleyen bölümlerde aranıyordu.

Ergenlik döneminde beyinde çeşitli ruhsal bozukluklara yönelik genel bir yatkınlık oluşuyor. Erken bir gelişim sapması mutlaka belirli bir hastalığa yol açmıyor, ancak ergeni genel olarak daha kırılgan hale getiriyor. Kesin teşhisler ise daha ileri yaşlarda konuyor.

Araştırmacılara göre risk, doğum öncesi dönemde aktif olan gen ağlarıyla da bağlantılı. Bir başka deyişle, korteksin belirli bir gelişim tipine yatkınlık anne karnında temelleniyor. Bu da kişinin hastalığın ilk belirtileri ortaya çıkmadan yıllar önce riski taşıdığı anlamına geliyor.

Çalışmanın kısıtları arasında, en yavaş biçimlenen bölgelerin 16 yaşından sonra da gelişmeye devam etmesi nedeniyle beynin tüm bölümlerinin gelişiminin sonuna kadar izlenememesi yer alıyor. Ayrıca çocukların tarama sırasında istemsiz hareketler yapması görüntü kalitesini sık sık düşürebiliyor. Bilimsel çalışmanın ilk sürümü bioRxiv sitesinde yayımlandı.