Sıcak dalgaları Avrupa şehirlerinde 50 binden fazla can aldı

Avrupa'da geçen yaz yaşanan sıcak dalgalarının şehirlerde 50 binden fazla aşırı ölüme neden olduğu, bunların yaklaşık üçte ikisinin insan kaynaklı iklim değişikliğine bağlanabileceği belirlendi. Imperial College London ve Londra Hijyen ve Tropik Tıp Okulu (London School of Hygiene & Tropical Medicine) araştırmacılarının yaptığı çalışma, sıcaklık rekorları sıklaşırken mevcut koruma önlemlerinin yetersiz kalacağı uyarısında bulunuyor.

Araştırmacılar, 30 ülkedeki 854 şehirden toplanan verileri inceledi. Geçen yazki sıcak ölümlerin ne kadarının sera gazı emisyonlarından kaynaklandığını anlamak için o dönemde ölçülen sıcaklıkları, sanayi devriminden sonra atmosfere salınan sera gazları olmasaydı iklimin nasıl olacağını gösteren bir modelle karşılaştırdılar. İklim modelleri ve hava verileriyle her şehir için beklenen ölüm sayısını tahmin eden ekip, son 20 yılda sıcaklık ile ölüm oranı arasındaki ölçülebilir ilişkiden yararlandı. Sonuçlar, ek sera gazları olmasaydı yaz sıcak dalgalarında ölçülen en yüksek sıcaklıkların 2,8 dereceye kadar daha düşük olacağını gösterdi.

Aşırı ölümlerde iklim değişikliğinin payı

Çalışmaya katılan şehirlerde yaz sıcağı toplamda 50 binden fazla aşırı ölüme yol açtı. Yaklaşık 32 bin 600 ölümde belirleyici etken, sıcaklıkları birçok kentli için dayanma sınırının üzerine çıkaran iklim değişikliği oldu. Bilim insanları, insan etkisinin tüm aşırı ölümler içinde sıcak kaynaklı ölümlerin payını yüzyılın başındaki yüzde 40'tan yüzde 65'e çıkardığını belirtti.

Geçen yaz Orta ve Batı Avrupa'da birçok sıcaklık rekoru kırıldı. Analize göre sıcak dalgalarıyla ilişkili aşırı ölüm sayısı, daha önce en yıkıcı olduğu belirlenen 2003 ve 2022 rakamlarının neredeyse iki katına çıktı: 2022'de 29 bin, 2003'te 28 bin sıcakla bağlantılı ölüm kaydedilmişti.

Sıcak dalgaları en ağır şekilde yine 85 yaş üstü sakinleri etkiledi ve 22 bin 500'den fazla yaşlı kentlinin hayatını aldı.

Resmi ölüm belgelerinde sıcak çarpmasına oldukça seyrek rastlanıyor. Genellikle sıcak hava, kronik hastalıklardan kaynaklanan sorunlara son itici gücü sağlıyor. Uzun sıcak dalgaları sırasında bunaltıcı gecelerde vücut gündüz yükünü atamıyor; sıcak stresi özellikle kalp ve akciğer hastalarını tüketiyor. Böylece yüksek sıcaklık, felç veya kalp krizini beklenenden erken tetikleyebiliyor ve uzun süredir devam eden sağlık sorunlarını hızla yaşamı tehdit eder hale getiriyor.

Imperial College London iklim bilimcisi Clair Barnes, yaz sıcaklıklarındaki birkaç derecelik değişimin bile binlerce insanın erken ölümüne yol açabileceğini vurguladı. Londra Hijyen ve Tropik Tıp Okulu'ndan Malcolm Mistry ise mutlak sayıların korkutucu olmasına karşın asıl kaygının iklim değişikliğinden kaynaklanan ölümlerin yüksek payı olduğunu söyledi.

Estonya'da ölümlerin yüzde 81'i iklim değişikliğiyle bağlantılı

Araştırmacılar bu nedenle toplumun resmi sıcak uyarılarını ciddiye alması gerektiğine işaret etti. Barnes, emisyon azaltılmazsa iklim değişikliğinin getirdiği yükün gelecekte sağlık sistemleri üzerindeki baskıyı artıracağını ekledi.

Ekip, analizin sınırlılıkları olduğunu da kabul etti. Çalışma yalnızca incelenen ülkelerin nüfusunun yaklaşık yüzde 40'ının yaşadığı kentsel alanları kapsıyor. Modele dahil edilmeyen yerleşimler hesaba katıldığında gerçek Avrupa çapındaki ölü sayısının daha da yüksek olabileceği belirtiliyor.

Ayrıca model, yüzyılın ilk iki on yılına ait tarihsel verilere dayanıyor. Bu nedenle hesaplamalar şehirlerin daha yeni önlemlerini ya da Kovid sonrası değişen halk sağlığı durumunu yansıtmıyor. Yazarlar, modelin varsayımına göre halkın hassasiyetinin yaz boyunca benzer olduğunu, ancak önceki deneyimlere göre haziran başındaki erken sıcak dalgalarının sağlık üzerinde daha ağır etkili olduğunu ekledi.

Güney Avrupa ülkeleri mutlak ölü sayılarında dünya zirvesinde yer alırken Estonya diğer Kuzey ülkeleriyle birlikte verilerde dikkat çekiyor. Estonya'da bilim insanları yazın yaşanan sıcak ölümlerinin yüzde 81'ini doğrudan insan kaynaklı iklim değişikliğiyle ilişkilendirdi. Bu oran Estonya'yı Bulgaristan ve Finlandiya ile birlikte Avrupa'da ilk sıraya taşıdı.

Yüksek oranın arkasında meteorolojik bir neden var. Estonya şehirlerinde modele göre yazın sıcak nedeniyle yalnızca 13 kişi hayatını kaybetti; ancak ek emisyonlardan kaynaklanan ek sera etkisi olmasaydı buradaki sıcaklıklar sağlık için tehlikeli eşiği aşmayacaktı.

Araştırmacılar bu nedenle iklim değişikliğinin normal yaz havalarını daha serin kuzeyde bile tehlikeli hale getirdiğini belirtiyor. Yazarlara göre politika yapıcılar ve şehir plancıları, önümüzdeki yazlarda yeni can kayıplarını önlemek için sıcak stresine uyum sağlamak zorunda.