ABD'de mahkeme, çalışanlara yapay zekâsız çalışma hakkı tanıdı

ABD'de son dönemde görülen davalarda, çalışanlar dini veya kişisel inançlarına dayanarak işlerini yapay zekâ (YZ) kullanmadan yapma hakkı kazandı. Bu durum, bireylerin kendi düşünme süreçlerini makinelere devretme zorunluluğu olup olmadığı tartışmasını gündeme getirdi.

Estonca yayımlanan teknoloji yorumuna göre, YZ kullanımıyla ilgili tartışmalar genellikle verimlilik, telif hakları veya iletişim üzerine yoğunlaşıyor. Ancak son gelişmeler, insanın kendi başına düşünme hakkının olup olmadığını sorgulatıyor.

Kentucky Üniversitesi'nde ilk seküler hümanist muafiyeti

ABD'nin Kentucky Üniversitesi'nde bilim yöneticisi olarak çalışan 45 yaşındaki David Durman, işvereninin iş süreçlerinde yapay zekâ kullanma zorunluluğu getirmesi üzerine harekete geçti. Durman, insan yaşamının insani yönüne değer veriyor ve kararlarını kendisi alarak işinin insanların gelişmesine katkı sağlamasını önemsiyordu. İşverenin, düşünme işini teknik bir araca devretmesini beklemesi bu ilkeleri tehdit etti.

Durman, ABD İnsanist Derneği'ne başvurarak federal yasada tanınan din ve vicdan özgürlüğü kapsamında yapay zekâ kullanmaktan muafiyet talep etti. Üniversite, dini inançlara dayalı bir istisna tanıyarak Durman'ın işini YZ kullanmadan yapmasına izin verdi. Ancak Durman yine de YZ kullanılan toplantı ve işlere katılmak zorunda.

Bu, YZ kullanımından dini gerekçelerle muafiyet tanınan ilk bilinen örnek değil. Ancak Durman'ın seküler hümanist olması, davayı özel kılıyor. ABD iş hukukunda, dini inançlara yönelik uyarlamalar, geleneksel dini inançlarla karşılaştırılabilir bir role sahip olan samimi etik veya ahlaki inançları da kapsıyor. Böylece din kavramı, yalnızca doğaüstü bir varlığa inançtan daha geniş yorumlanıyor.

Geçtiğimiz yaz ise yazılım mühendisi Erin Maus, iş hukuku kapsamında YZ kullanımından muafiyet elde etti. 34 yaşındaki Maus, Üniteryen Üniversalistler dini topluluğuna mensup. Büyük ve tanınmış bir işverenle anlaşarak yazılımı yalnızca kendisi, YZ desteği olmadan yazma hakkı kazandı. Üniteryen Üniversalist inanışa göre insanı gerçek ve özgür düşünce yönlendirir; disiplinli arayış ve teknolojik gelişme, insanlığa dair etik bir anlayışla yönlendirilmelidir.

Yapay zekâ çağında düşünme hakkı tartışması

Uzmanlar, bu davaların daha derin bir soruyu ortaya çıkardığını belirtiyor: Bağımsız düşünme bir ahlaki yükümlülükse, sınır nerede çizilmeli? Düşünmeyi ne zaman desteklemeli, ne zaman devretmeliyiz? İnsan yalnızca nihai karardan mı sorumlu olmalı, yoksa o karara varana kadarki düşünme sürecine de katılmalı mı?

Yapay zekânın yargıdaki rolü ve eğitimdeki yeri de tartışılıyor. Düşünme yetisinin makinelere devredilmesi durumunda, gelecekte bağımsız düşünmenin bir lüks hatta tanrısal bir hak olarak görülüp görülmeyeceği sorgulanıyor.