Tartu Ülikooli araştırması: kişilik tek bir genden değil, genlerin ortak etkisinden oluşuyor

Tartu Ülikooli (Tartu Üniversitesi) araştırmacıları, yüz binlerce kişinin genetik verisini kullanarak kişilik özelliklerinin kalıtsallığını haritalandırdı. Çalışmanın sonuçlarına göre nezaket ya da beslenme tercihi gibi özellikler tek bir genden değil, çok sayıda genin ortak işleyişinden kaynaklanıyor.

Araştırmanın ardındaki temel fikir, insanın doğumundan çok önce anne ve babasından rastgele bir gen kombinasyonu alması. Bu durum, bilim insanlarına genler ile karakter ve günlük tercihler arasındaki nedensel bağlantıları inceleyebilmek için doğal bir deney ortamı sağlıyor.

Tartu Ülikooli davranış genetiği profesörü Uku Vainik, Estonya kamu yayıncısı ERR'in "Tähelepanu! Tegemist on teadusega" ("Dikkat! Bu bir bilim programı") adlı bilim programında yaptığı açıklamada, aynı aileden kişilerin birbirine biraz benzediğini, ancak bunun arkasında hangi genlerin yattığının bugüne kadar büyük ölçüde bilinmediğini söyledi. Vainik'e göre bunun anlaşılması için çok sayıda insanın verisinin bir araya getirilmesi gerekiyor.

Araştırmacılar son çalışmalarında 40'tan fazla gen bankasının verisini bir araya getirerek kişiliğin genom haritasını çıkarmak üzere yaklaşık bir milyon kişinin bilgisini kullandı. Vainik, saldırganlık ya da nezaket gibi tek bir kişilik geni bulunmadığını, bu özelliklerin poligenetik olduğunu, yani kişilikle bir miktar ilişkili çok sayıda gen bulunduğunu vurguladı.

Genler zemin hazırlıyor, çevre de belirleyici

Tartu Ülikooli sağlık davranışı genetiği alanında genç araştırmacı olan Kerli Ilves, ebeveynlerden çocuğa geçen genlerin öngörülemez biçimde dağıldığını belirtti. Kişinin anne ve babasından aldığı genetik varyantların rastgele bir kombinasyon oluşturduğunu söyleyen Ilves, bunun bir "genetik piyango" gibi işlediğini ifade etti.

Doğuştan gelen genler, kişiliğe zemin hazırlıyor; ancak bu, yaşam olaylarının insan üzerindeki etkisinden önce gerçekleşiyor. Ilves, kişilik ve davranışın genetik yatkınlık ile çevresel etmenlerin karmaşık bir bileşimi olduğunu, genetiğin ise bu bağlantıların yeni bir açıdan incelenmesini sağlayan bir araç olarak görülmesi gerektiğini söyledi.

Yeni bulguların, gelecekte daha kişiselleştirilmiş ve etkili sağlık önerilerinin hazırlanmasına yardımcı olması bekleniyor. Bu tür önerilerin artık yalnızca soyut bir "ortalama insanı" hedeflememesi öngörülüyor.