Yazar Mihkel Mutt'a Viiding mektupları için hukuki talep

Eston yazar Mihkel Mutt, şair Juhan Viiding hakkındaki biyografi kitabı "Juhani evangeelium" (Juhani'nin İncili) nedeniyle hukuki bir talep mektubu aldı. Mektupta, kitapta Viiding'in iki veda mektubunun yayımlanması gerekçe gösterilerek eserin satıştan kaldırılması isteniyor. Mutt, Salı günü yaptığı açıklamada talebi bir avukatlık bürosundan aldığını duyurdu. Yazar, bundan sonra şairin veda mektuplarını hiçbir şekilde yayımlamayacağını taahhüt etti; ancak kitabın satıştan kaldırılması konusunda kendi avukatıyla görüşeceğini belirtti.

Talep kamuoyuna duyulduktan yaklaşık bir saat sonra kitabın basılı nüshaları çoğu kitapçıda tükendi; ancak çevrimiçi mağazalardan bir süre daha sipariş edilebildi. Mutt'a mektupta verilen 30 Ekim'e kadar e-kitap sürümü de satın alınabiliyor.

"Sipariş verse bile kitap eline ulaşmayabilir"

Eston kamu yayıncısı ERR'in "Vikerhommik" programına konuşan telif hakkı uzmanı, yeminli avukat Maarja Pild-Freiberg, basılı kitabı satın almış kişilerden kimsenin elindeki eseri zorla almayacağını söyledi. Ancak sipariş veren okurların, "Juhani evangeelium"un mevcut haliyle kendilerine ulaşmayabileceğini hesaba katması gerektiğini belirtti. Pild-Freiberg, "Ben de henüz tam olarak rahat bir nefes almazdım ve sipariş verdikten sonra kitabın kesinlikle elime geçeceğini ummazdım" dedi. Bir takım taleplerle korkutmanın mümkün olabileceğini, paranın her zaman geri ödenebileceğini ekledi.

Tartışmanın merkezinde Mutt'un kitabın sayfaları arasına koyduğu iki veda mektubu yer alıyor. Sosyal medyada, yazarın yeni baskıda mektupları kendi sözcükleriyle aktarabileceği önerisi de dile getirildi. Pild-Freiberg'e göre bu o kadar basit değil: Mektuplar daha önce hukuka uygun şekilde yayımlanmadıysa alıntılanmaları da mümkün değil.

Avukat, Estonya telif hakkı yasasında serbest kullanım istisnası bulunduğunu, alıntı yapmanın ve güncel haber için telif korumalı eserden ücretsiz yararlanmanın bilindiğini hatırlattı. Ancak her durumda bunun ön koşulunun içeriğin daha önce hukuka uygun şekilde yayımlanmış olması olduğunu vurguladı. Pild-Freiberg, "Gerçekte burada yeniden anlatma ve alıntılama konusunda bir tartışma daha çıkabilir. 'Mektuplar hiçbir zaman hukuka uygun şekilde yayımlanmadı, dolayısıyla alıntı bile yapılamaz' denebilir" diye açıkladı.

Hukuk ile sağduyunun çeliştiği nokta

Pild-Freiberg, kendisi için bunun hukuk ile sağduyunun bağdaşmadığı bir durum olduğunu belirtti. Mektupları neredeyse herkesin gördüğünü, bazı kişilerin kitapçıda gizlice fotoğraf çektiğini, kendisine de bu şekilde gönderildiğini ve fotoğrafların elinde olduğunu söyledi. Bazı kişilerin mektupları Facebook'ta da paylaştığını anımsatan avukat, "Şimdi bunları alıntılayamayacak, aktaramayacak olmamız nasıl mümkün olabilir? Ama bir şekilde yasa gerçekten böyle söylüyor" dedi.

Mutt, daha sonra yaptığı açıklamada Juhan Viiding'in mektuplarının "eser" kapsamına girdiğini hesaba katamadığını belirtti. Yazar, bunun kişisel verilerin korunması yasasına tabi olduğunu düşündüğünü, bu yasaya göre ilgili kişinin ölümünün üzerinden on, bazı durumlarda 20 yıl geçmesi gerektiğini söyledi. Oysa mektuplar eser sayılıyor ve yazarın ölümünden sonra 70 yıl boyunca mirasçılarına ait oluyor.

Pild-Freiberg yine de her mektubun ve e-postanın telif korumalı eser olmadığını vurguladı. "Bazılarında belki bir iş fikri doğmuştur: 'Ben çok sayıda ilginç e-posta yazdım ve gönderdim, belki biri bunları bir yerde yayımladı' diye. Hayır. Biz burada büyük bir yazarın mektuplarından söz ediyoruz" dedi. Mektupları okuyanların da bunun bir eser olduğundan neden kuşku duymadığını anlayacağını sözlerine ekledi. Ona göre iki satırlık standart bir veda mektubu da telif korumalı eser sayılmıyor. "Ne yazık ki burada belli bir öznellik var. Dava mahkemeye taşınırsa mahkeme ilk olarak mektubun fikri mülkiyet açısından özgün olup olmadığını, eser sayılıp sayılamayacağını inceler" diye konuştu.

Edebiyat araştırmacısı Maarja Vaino ise Eston edebiyat tarihinde pek çok anlaşmazlık yaşandığını, ancak mektupların yayımlanmasına dayanan böyle bir hukuki tartışma hatırlamadığını söyledi. Vaino'ya göre Viiding hakkında kitap yayımlamanın sorunlu olabileceği baştan biliniyordu. Juhan Viiding'in Eston edebiyat tarihindeki önemine dikkat çeken Vaino, "Edebiyatta ele alınması ve tartışılması yasak konular olmamalı" görüşünü dile getirdi.

Kaynak: ERR Uudised / "Vikerhommik", söyleşi: Kirke Ert ve Taavi Libe