Uzman: Rusya seçimleri savaş ekonomisine onay anlamına geliyor

Rusya'da düzenlenen seçimlerin temel amacı, savaşa verilen halk desteğini göstermek. Ekonomi uzmanı Raivo Vare, ERR'e yaptığı açıklamada, rejimin kağıt üzerinde istediği sonucu alacağını, ancak kapalı kapılar ardında azalan kaynaklar ve varlıkların yeniden dağıtımı için mücadelenin sürdüğünü belirtti.

Vare, ABD Başkanı'nın yüksek akaryakıt fiyatlarından Ukrayna'yı sorumlu tuttuğunu hatırlattı. Ancak ona göre fiyat artışının asıl nedeni Hürmüz Boğazı çevresinde yaşananlar. Rus dizelinin de etkisi var, ancak Hürmüz'ün payı kat kat daha büyük. Boğaz kapalı olduğu için sadece ham petrol değil, büyük miktarda dizel de sevkiyatı durdu ve dünya piyasalarında arz sıkıntısı oluştu. Ayrıca rafinerilerin sonbahar öncesi bakım çalışmaları nedeniyle arz genel olarak düştü. ABD'de yük taşımacılığı dizel bağımlı olduğundan fiyatlar yükseldi, benzin fiyatları da kısmen takip etti. Yaklaşan ara seçimler öncesinde bu durum Cumhuriyetçiler ve özellikle Trump için sorun yaratıyor. Trump'ın suçu başkasına atması gerekiyor ve Zelenskiy'yi hedef seçti. Ancak Zelenskiy bu talebi pek ciddiye almamış görünüyor; nitekim geçtiğimiz gece Moskova yakınlarındaki büyük bir rafineri vuruldu. Daha önce de iki rafineri isabet almıştı.

Rusya'daki rafineri saldırıları ve enerji krizi

Vare'ye göre Zelenskiy doğru pozisyonu aldı çünkü öncesinde Rusya'nın enerji ve altyapı tesislerine, sivillere ve konutlara yönelik kitlesel saldırıları vardı. Rusya bombardımanı sürdürürse Zelenskiy'nin geri adım atması beklenemez. İlginç bir ayrıntı: Zelenskiy başlangıçta 'Tamam, yapalım ama vurulmaması gerekenlerin listesini verin' dedi, Rus tarafı böyle bir listeyi hiç sunmadı. Moskova yakınlarındaki Kapotnya rafinerisinin vurulması seçim hafta sonuyla da bağlantılı. Moskova çevresindeki hava savunması aşıldığında bu rafineri kolay bir hedef haline geliyor. Teknik yapısı nedeniyle diğer rafinerilerden daha kolay vurulabiliyor; üretim altyapısı yatay değil dikey inşa edilmiş, bu yüzden vurulduğunda aynı anda birçok ekipman hasar görüyor. Anlaşıldığına göre 6 numaralı birincil işleme ünitesi devre dışı kaldı. Bu ünite rafinerinin işlediği ham petrolün yüzde 60'ından fazlasını işliyordu ve ancak bundan sonra petrol dizel veya benzin üreten diğer ünitelere gidiyordu. Dolayısıyla bu yakıtları üretecek hammaddeleri fiziksel olarak yok ve Moskova'da kıtlık başladı. Benzin istasyonlarında kuyruklar var, yakıt karneyle dağıtılıyor. Bazı istasyonlarda hiç yakıt kalmadı; daha önce 20 litre sınırı yazan tabelalar bile kaldırıldı.

Seçim sonuçları ve Kremlin'in hedefleri

Vare, Yabloko partisinin seçimden çıkarılmasının, halkın barış müzakerelerine destek çağrısına fazla ilgi göstermesinden kaynaklandığını söyledi. Kremlin'in bu oylamayı düzenleme amacı savaşa destek göstermek. Katılım şimdiden yüzde 53'e ulaştı, bu önceki seçimden yüksek. Yani seçmenlerin yarısından fazlasını sandığa çekme hedefi tutturuldu. İstedikleri sonucu ve oy sayısını da ayarlayacaklar. Hedefe ulaşıldığı için örneğin Donetsk bölgesindeki sandıkların saat 14.00'te kapatılmasına aldırmıyorlar. Bunu, sandık malzemelerinin karanlık çökmeden işlenememesi ve Ukrayna insansız hava araçlarının karanlıkta saldırması korkusuyla yapıyorlar. Moskova'da da kuyruklar var çünkü IT sistemleri çöktü ve elektronik seçmen listeleri kullanılamıyor. Buna karşın Rusya Merkez Seçim Komisyonu Başkanı Ella Pamfilova her şeyin harika olduğunu söylüyor. Bu da Rusya'nın gerçeği.

Putin'in gerçek desteği ile açıklanan sonuç arasındaki farkın ne kadar olduğu sorusuna Vare, bunun öncelikle Başkanlık Güvenlik Servisi'ne (FSO) sorulması gerektiğini belirtti. FSO, Rusya'da güvenilir sosyolojik araştırma yapan tek kurum. Yabloko seçimden çıkarılmadan önceki son anketlere göre katılımcıların yaklaşık yüzde 60'ı Rusya'nın barış müzakerelerine girmesi gerektiğini düşünüyordu. Bu, savaşı bitirmek isteyen önemli bir kesim olduğunu gösteriyor ancak bu kesim yeterince büyük değil ve savaşı bitirecek toplumsal koşullar henüz oluşmadı.

Vare'ye göre Putin, seçim gösterisi sonrası savaş ekonomisini güçlendirme senaryosuna yönelme kararı aldı. Bu, elitler arasında değişimlere yol açacak. Ayrıca varlıkların yeniden dağıtımı hızlanıyor. Daha önce Rus işletmeleri dünya çapında genişleyebiliyordu, şimdi yaptırımlar nedeniyle genişleyemiyor ve güçlü oyuncular içeride varlıkları devralıyor. Nestlé'nin varlıklarına el konulması son örneklerden. FSB içinde de değişimler yaşanıyor. Vare, tüm bu sürecin savaş ekonomisi fraksiyonunu güçlendirdiğini vurguladı. Rusya'nın yakın gelecekte genel seferberlik yerine kademeli seferberlik yapabileceğini, bunun 2022 sonbaharında çıkarılan kararnameye dayanarak yasal ve teknik olarak mümkün olduğunu ekledi. Sınırlar kapatıldı, kayıt sistemi düzenlendi. Yıl sonuna kadar 150 bin kişi hazırlanabilir ve toplam 300 bin kişi çağrılabilir. Ancak bunun gerekli olup olmadığı belirsiz. Vare, müzakerelerde pozisyon güçlendirmek için seferberlik benzeri bir adım atılabileceğini düşünüyor. Rus toplumunun bunu kabul edip etmeyeceği ise hâlâ belirsiz; ancak şu an için kabul edecek gibi görünüyor.