Rusya'nın işgali ve BM: Vetoya karşı somut adım beklentisi

Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna, Birleşmiş Milletler (BM) Yüksek Düzeyli Hafta'da Estonya'nın uluslararası hukukun uygulanması ve Rusya'nın Ukrayna'daki saldırganlığına karşı BM'nin etkinliğini artıracak değişiklikler için baskı yapacağını duyurdu. Tsahkna, BM Şartı'nın ulusal sınırların güç kullanılarak değiştirilemeyeceğini belirtmesine rağmen bunun bir kural mı yoksa yalnızca bir tavsiye mi olduğu sorusunun yanıtını aradıklarını vurguladı.

Ukrayna'da üç gün geçirdiğini belirten Estonya Dışişleri Bakanı, Rusya'nın BM Şartı ilkelerini açıkça ihlal ettiğini, gece gündüz hava saldırısı uyarılarının çaldığını ve insansız hava araçları ile füze saldırılarının korku yaymayı, günlük yaşamı bozmayı amaçladığını ifade etti. Rusya'nın sınırları zorla değiştirmeyi başarması durumunda Estonya'nın bağımsızlığının da dayandığı tüm uluslararası kurallar bütününün kırılgan hale geleceği uyarısında bulundu.

BM Güvenlik Konseyi'nde reform çağrısı

Estonya'nın BM Yüksek Düzeyli Hafta'da iki hedefi olduğunu belirten Tsahkna, ilk olarak Ukrayna'ya desteğin savaştan uzak ülkelerin de çıkarına olduğunu netleştirmek, ikinci olarak da BM Şartı'nda yer alan kuralların daha etkin uygulanması için somut adımlar atmak istediklerini söyledi. Tsahkna, BM Güvenlik Konseyi'nde Rusya'nın hem suçlu hem de polis rolünde olduğunu, veto hakkıyla BM'nin kendi saldırganlığına etkili yanıt vermesini engellediğini dile getirdi.

BM Şartı'nın 27. maddesinin üçüncü fıkrasına göre bir anlaşmazlığın tarafının belirli kararlarda oylamaya katılmaması gerektiğini hatırlatan Tsahkna, savaşın dört yılı aşkın süredir devam etmesine rağmen bu ilkenin uygulanmasına dair ciddi bir uluslararası tartışma yapılmadığını kaydetti. Estonya'nın ortaklarıyla birlikte, saldırı eylemi başlatan bir ülkenin kendi saldırganlığına ilişkin kararları veto edemeyeceği bir uluslararası uygulama oluşturmak istediğini açıkladı. Bunun Güvenlik Konseyi'ni daha etkili kılacak somut bir adım olacağını belirtti.

Ayrıca tüm üye devletlerin eşit temsil edildiği BM Genel Kurulu'nun barış ve güvenliğin korunmasında daha fazla sorumluluk alması ve Güvenlik Konseyi'nin veto nedeniyle felç olduğu durumlarda harekete geçmesi gerektiğini ifade etti. Estonya ve ortaklarının Genel Kurul kararlarının yalnızca siyasi açıklamalar olmaktan çıkmasını, üye devletlerin eylemlerini koordine etmesini, saldırgan üzerindeki baskıyı artırmasını ve uluslararası hukuk ihlallerini gündemde tutmasını istediklerini söyledi.

Genel Sekreter seçimi ve Ukrayna desteği

Tsahkna, bu sonbaharda yeni BM Genel Sekreteri seçimi tartışmalarının yalnızca kimin göreve geleceğine değil, bugünün dünyasının nasıl bir genel sekretere ihtiyaç duyduğuna odaklanması gerektiğini belirtti. BM Şartı'nı ahlaki ve siyasi pusula edinen, büyük bir gücün işine gelmediğinde bile onu savunmaya hazır bir genel sekreter gerektiğini vurguladı. Estonya'nın diğer benzer düşünen ülkelerle birlikte genel sekreter seçim sürecinin daha açık ve şeffaf olması için yıllardır çalıştığını ve bu yıl somut sonuçlar görüldüğünü ekledi.

Reform çabalarının yanı sıra Yüksek Düzeyli Hafta'nın Estonya'ya düzenli temas kurmadığı ülkelerle etkileşim fırsatı sunduğunu belirten Tsahkna, bu etkileşimin en önemli amaçlarından birinin Ukrayna'ya desteği harekete geçirmek olduğunu söyledi. Rusya'nın saldırganlığını uzak bir mesele olarak gören ülkeler olduğunu, oysa bu saldırganlığın gıda ve enerji güvenliğini etkilediğini, Ukrayna'da sınırların zorla değiştirilmesinin başka yerlerdeki sınırların istikrarını da riske atacağını ifade etti.

Rusya'nın yaklaşık 20 bin çocuğu ailelerinden ve vatanlarından ayırarak Rusya'ya deport ettiğini belirten Tsahkna, bu çocukların eve dönüşünün Estonya'nın en önemli önceliklerinden biri olduğunu ve her çocuğun köklerine dönebilmesi için uluslararası ortaklarla aktif çalıştıklarını söyledi. Ukrayna'nın yeniden inşasının da askeri yardım sağlayamayan ülkelerin katkıda bulunabileceği bir alan olduğunu, Ocak ayında Estonya'da düzenlenecek Ukrayna'nın yeniden inşası konferansı hazırlıklarının bu kapsamda olduğunu ekledi.

Tsahkna, Afrika, Latin Amerika, Orta Asya ve diğer bölgelerdeki ülkelerin kendi güvenlik endişeleri, ekonomik sorunları ve uluslararası sistemden beklentileri olduğunu, ortak çıkarların ve iş birliği fırsatlarının belirlenmesi gerektiğini vurguladı. Baltık Denizi'nden Akdeniz'e, Hint ve Pasifik okyanuslarına kadar ülkeleri birleştiren bir konunun deniz güvenliği, gölge filo tehditleri ve kritik deniz altı altyapısının korunması olduğunu, Estonya'nın New York'ta deniz güvenliği konulu bir tartışma düzenleyeceğini belirtti.

Bu yıl Estonya'nın İskandinav-Baltık Sekizlisi (NB8) dönem başkanlığının da Ukrayna'ya destek ve kendi güvenliklerini tartışmak için ek fırsat sunduğunu, bu grubun çoğu büyük dış politika ve güvenlik konusunda tek ses konuştuğunu, bu sesin Avrupa'da yankılandığını ve daha uzak bölgelerde de duyulması için çalıştıklarını söyledi.

BM'nin bugün bir yol ayrımında olduğunu ve her üye devletin örgütün gelecekteki yönünü seçme sorumluluğu taşıdığını belirten Tsahkna, Estonya'nın büyük ve küçük ülkelerin bağımsız var olma hakkının eşit korunduğu, uluslararası kuralları savunabilen bir BM istediğini ifade etti. İlk olarak saldırganın vetosunu kendi eylemlerini korumak için kullanmasının sınırlanması, ikinci olarak BM Genel Kurulu'nun rolünün güçlendirilmesi, üçüncü olarak uluslararası hesap verebilirliğin desteklenmesi ve Ukrayna'yı destekleyen ülkeler koalisyonunun Avrupa'nın ötesine genişletilmesi gerektiğini söyledi.

Tsahkna, Estonya için uluslararası hukukun ve onu ayakta tutmak için kurulan BM'nin güvenliklerinin bir parçası olduğunu vurguladı.