Trump yönetimi Uluslararası Ceza Mahkemesi'ni hedef alıyor

ABD Başkanı Donald Trump'ın yönetimi, dünya genelinde savaş suçlarını ve soykırımı soruşturan Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) yönelik, mahkemenin faaliyetlerini ağır biçimde aksatacak geniş kapsamlı yaptırımlar hazırlıyor.

The Wall Street Journal'ın incelediği belgelere ve ABD yetkililerinin açıklamalarına göre yaptırımlar, altı ila yedi aylık bir geçiş döneminin ardından UCM ile yapılan işlemlerin büyük bölümünü yasaklayacak. Mahkeme bu sayede dolar cinsinden işlem yapamayacak ve küresel finans sisteminin önemli bir bölümünden kopacak. Bu durum mahkemenin çalışmalarını fiilen durdurabilir. Nihai kararın ne zaman alınıp açıklanacağı belirsizliğini koruyor; bazı ABD yetkilileri adımın bu hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantısı sırasında ya da hemen sonrasında tamamlanabileceğini söylüyor.

ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü yaptırım kararları hakkında önceden yorum yapmak istemedi, ancak Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun UCM'nin ABD egemenliğine tehdit oluşturduğu yönündeki sözlerine atıf yaptı. ABD Hazine Bakanlığı yorum yapmaktan kaçındı. Uluslararası Ceza Mahkemesi de yorum talebine yanıt vermedi.

Mahkemeye yönelik baskı eskiye dayanıyor

Trump yönetimi UCM'ye duyduğu hoşnutsuzluğu gizlemiyor ve mahkemenin çalışmalarını zayıflatmaya yönelik adımlar atıyor. ABD yönetimi, mahkemenin İsrail liderleri hakkında çıkardığı tutuklama kararlarından ve ABD güçlerinin Afganistan'da işlediği iddia edilen eylemlerle ilgili soruşturmadan vazgeçmesini istiyor. ABD daha önce de birçok UCM yetkilisine yaptırım uygulamıştı. Bunlar arasında cinsel saldırı suçlamaları nedeniyle Temmuz ayında görevden alınan eski başsavcı Karim Khan, mahkeme başkanı Tomoko Akane ve birkaç yargıç, iki başsavcı yardımcısı ile İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ve diğer İsrailli siyasetçilere ilişkin soruşturmayı yürüten savcı yer alıyor. Khan, yöneltilen cinsel saldırı iddialarını reddediyor.

Yetkililere göre Trump yönetiminin hazırladığı yeni yaptırımlar öncekilerden çok daha sert olacak; tek tek yetkililer yerine UCM ile yapılan pek çok işlemi kapsayacak. ABD Hazine Bakanlığı'nın tüm kuruluşu kapsayan yaptırımlar uygulaması hâlinde, ABD vatandaşları ve şirketleri, Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi'nin (OFAC) izni olmadan mahkemeye mali kaynak, mal veya hizmet sağlayamayacak. Bankalar ABD finans sistemine erişime bağımlı oldukları için bu tür yaptırımları genellikle çok sıkı uygular. Belgeler, iletişim hizmetlerine ilişkin işlemlerin yaptırımların dışında kalacağını gösteriyor. Mahkeme başkanı ve yazı işleri müdürünün uyarısına göre kuruluşa yönelik yaptırımlar, bilgi teknolojileri hizmetleri ve sigorta temini, araştırmacı istihdamı ve düzinelerce ABD vatandaşı çalışana maaş ödenmesi gibi birçok günlük faaliyeti etkileyebilir.

Netanyahu dosyası ilişkileri gerdi

Trump'ın UCM karşıtlığı ilk başkanlık dönemine kadar uzanıyor. Konu, 2024 Kasım'ında Trump'ın yeniden seçilmesinin ardından ve mahkemenin Gazze'deki çatışmada işlenen iddia edilen savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar nedeniyle Netanyahu hakkında tutuklama kararı çıkarmasının ardından yeniden gündeme geldi. Netanyahu ve eski İsrail Savunma Bakanı Yoav Gallant hakkındaki dava, ABD'nin mahkemeyle ilişkilerini bozdu. Mahkeme 2024'te ikisi hakkında tutuklama kararı çıkarmış, Gazze savaşındaki eylemleri nedeniyle savaş suçları ve insanlığa karşı suçlarla suçlamıştı. Mahkeme, ikisinin Hamas'a baskı yapılmasını engelleyerek insani yardımın Filistin topraklarına ulaşmasını önlediğini, bunun da insancıl hukuk ihlali sayılabileceğini belirtmişti. Eski savcı Khan, Hamas liderleri hakkında da tutuklama kararı talep etmiş ancak bu liderler o tarihten bu yana çatışmalarda ya da suikastler sonucu hayatını kaybetmişti. Netanyahu ve Gallant suçlamaları reddediyor.

UCM ayrıca Netanyahu hükümetinin iki aşırı sağcı üyesini, Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ile Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir'i, Ürdün'ün Batı Şeria'daki Yahudi yerleşimlerini genişletmedeki rolleri nedeniyle soruşturuyor; BM bu yerleşimlerin uluslararası hukuku ihlal ettiğini değerlendiriyor. Avrupa ülkeleri ve Japonya gibi UCM'nin önemli destekçileri, mahkemeyi Trump yönetiminin saldırısına karşı koruyacaklarını açıkladı ancak bunu nasıl yapacakları belirsiz. Avrupa Birliği, blok bankalarından mahkemeyle işbirliğini sürdürmelerini isteyebilir. ABD Dışişleri Bakanı Rubio Temmuz ayında yönetimin UCM'ye karşı geniş kapsamlı bir kampanya hazırladığını, gerekirse mahkemeyi taş taş üstünde bırakmayacaklarını söylemişti. Rubio'ya göre mahkemenin üye olmayan ülkelerin yetkililerini yargılama kararı tehlikeli bir emsal oluşturdu ve ABD egemenliğine tehdit oluşturdu. Ancak Wall Street Journal'ın aktardığına göre Rubio, 2022'de senatörken Rusya'nın Ukrayna'da işlediği savaş suçlarının soruşturulması çağrısı yapan bir karar tasarısına ortak sponsor olarak bu tür bir emsaldan rahatsız olmamıştı. Mahkeme 2023'te Vladimir Putin ve diğer Rus yetkililer hakkında tutuklama kararı çıkarmıştı.

Uluslararası Ceza Mahkemesi 2002'de uluslararası toplum tarafından savaş suçları, soykırım ve insanlığa karşı suçları yargılamak üzere kuruldu. Mahkeme yalnızca bir üye devletin işlenen vahşetleri soruşturma ve sorumluları yargılama kapasitesine sahip olmadığı ya da bunu istemediği durumlarda yetkili olduğunu belirtiyor. ABD, İsrail ve Rusya UCM'ye üye değil.