Uzman: Estonya drone trafiği için kalıcı koridorlar kurmalı

Avrupa drone kurallarında öncü olsa da, bu teknolojinin günlük hayatta kullanımında Asya öne geçmiş durumda. Estonya'nın ilk adımı ise kalıcı iki veya üç drone koridoru oluşturmak olmalı. Bu görüş, Estonyalı uzman Evelin Kasenõmm tarafından paylaşıldı.

Asya'da "düşük irtifa ekonomisi" olarak adlandırılan yeni bir ekonomik katman ortaya çıkıyor. Bu kavram, düşük hava sahasında yürütülen ticari faaliyetleri ve kamu hizmetlerini, bunlar için gereken altyapıyı kapsıyor. Estonya'nın drone üretim hacminde Asyalı ülkelerle yarışması anlamsız. Ülkenin fırsatı, güvenli ve otomatik drone kullanımı için gerekli dijital hizmetleri geliştirmekte yatıyor. Estonya'nın uzamsal veri ve 3B şehir modelleri konusundaki uzun deneyimi, bunun için güçlü bir teknolojik temel sağlıyor.

Asya'da drone kullanımı hızla yaygınlaşıyor

Çin, düşük irtifa ekonomisini ulusal bir ekonomi politikası alanı haline getirdi. Bu alan drone'lar, hava taksileri, lojistik, tarım, kentsel izleme, kurtarma operasyonları ve gerekli altyapıyı kapsıyor. Çin Sivil Havacılık İdaresi'ne göre, 2025 sonunda ülkede yaklaşık 3,3 milyon kayıtlı drone vardı; bu bir önceki yıla göre yüzde 51 artış anlamına geliyor. Düşük irtifa trafik hizmet istasyonları ise 23 eyalette faaliyete geçmişti. Büyük Çin şehirlerinde drone'lar yemek ve tıbbi malzeme teslimatı, yangın söndürme, kentsel izleme ve kamu düzeninin sağlanması için kullanılıyor. Hızlı büyüme daha sıkı kontrolleri de getirdi: 2026'da zorunlu drone kaydı ve elektronik kimliklendirme yürürlüğe girdi, büyük drone'lar için uçuşa elverişlilik ve işletme izni koşulları netleştirildi.

Japonya'da ise yaşlanan nüfus, iş gücü kıtlığı, dağlık arazi ve seyrek nüfuslu bölgelere hizmet vermenin zorluğu drone kullanımını hızlandırıyor. 2022'de oluşturulan bir çerçeve, uygun koşulları sağlayan drone'ların nüfuslu bölgeler üzerinde bile pilotun görüş alanı dışında uçmasına izin veriyor. Bu sayede elektrik hatları, demiryolları veya kıyı şeritleri pilotun tüm güzergahı takip etmesine gerek kalmadan denetlenebiliyor. Japonya'nın bir sonraki adımı ulusal drone koridor sistemi. Drone koridoru, önceden tanımlanmış rotalar, izin verilen irtifalar, engeller, ağ kalitesi, olası iniş noktaları ve güvenlik gereksinimlerini içeren dijital olarak yönetilen bir uçuş yolu anlamına geliyor. Koridorların teknik özellikleri, kılavuzları ve ülke çapında geliştirme haritası 2025'te tamamlandı. Koridor yönetim yazılımı açık kaynak olarak yayımlandı ve 2026 için resmi bir kayıt sistemi planlanıyor. Drone lojistiği ağırlıklı olarak dağlık bölgeler, küçük adalar ve nüfus kaybeden alanlarda yoğunlaşıyor; burada posta, ilaç ve küçük paketler teslim ediliyor. Drone'lar afet bölgelerinde de kullanılıyor. Tarımda ise otonom makineler, uydu verileri ve ortak veri platformlarıyla entegre edilerek iş gücü ihtiyacı azaltılıyor ve hassasiyet artırılıyor.

Güney Kore, drone endüstrisini belediyeler ve standartlaştırılmış hizmet modelleri aracılığıyla genişletiyor. 2019'dan bu yana drone teslimatı, kurtarma, izleme ve diğer kamu hizmetleri test ediliyor. 2025'te 26 belediye bu çalışmalara katıldı. Ulusal drone teslimat programında hizmetler 2024'te 32 ada, 17 park ve bir limanda başlatıldı; uçuş üsleri, teslimat noktaları, rotalar, sipariş uygulamaları ve gerçek zamanlı uçuş izleme sistemi kuruldu. 2025'te hizmet 166 bölgeye yayıldı. Kore ayrıca tıbbi lojistik, güvenlik izleme ve ada üretimi ürünlerin anakaraya taşınmasını test ediyor. Standartlaştırma Kore modelinin merkezinde yer alıyor. Devlet, farklı bölgelerin ve şirketlerin kullanabileceği birleşik bir güvenlik ve hizmet modeli oluşturuyor. Drone teslimatı, insanların sipariş verebileceği pratik bir hizmet haline geliyor. Ülke ayrıca K-UAM programına yatırım yapıyor. UAM (kentsel hava hareketliliği), şehir içinde ve şehirler arasında kullanılan hava taksileri ve diğer yeni hava araçlarını ifade ediyor. Hava taksilerin zaman çizelgeleri fazla iyimser çıksa da, program kapsamında oluşturulan altyapı daha küçük kargo ve hizmet drone'larının önünü açıyor.

Estonya için fırsatlar ve atılması gereken adımlar

Asyalı sanayi ülkeleri sivil drone kullanımında Avrupa'nın çok mu önünde? Böyle bir genelleme yanıltıcı olur. Avrupa Birliği dünyanın en kapsamlı drone düzenleyici çerçevelerinden birini oluşturdu. Kurallar, drone'un hobi mi yoksa ticari mi olduğuna değil, uçuş riskine dayanıyor. Avrupa'nın gücü ayrıca 2023'ten beri yasal çerçevesi yürürlükte olan U-space'i içeriyor. Bu, uçuş planlarının dosyalanması, kısıtlamaların kontrol edilmesi, uçuş izinlerinin verilmesi, drone'ların takip edilmesi ve diğer hava araçlarıyla çakışmaların önlenmesini sağlayan dijital bir drone trafik yönetim ortamı. SESAR (Tek Avrupa Gökyüzü ATM Araştırması) ise Avrupa'nın ortak hava trafiği modernizasyon programı. Program, drone hizmet sağlayıcıları arasındaki iş birliğini, drone'ların geleneksel hava trafiğiyle entegrasyonunu, tıbbi lojistiği ve görüş hattı ötesi eşzamanlı uçuşları test etti. Denemeler teknolojinin kentsel ve sınır ötesi ortamlarda çalışabileceğini gösteriyor.

Avrupa'nın darboğazı ise yavaş ve parçalı uygulama; çünkü kararlar üye ülkeler tarafından alınıyor. Sonuç olarak Avrupa'da birçok başarılı pilot proje var ama günlük hizmet sayısı az. Avrupa drone düzenlemesinde öncü, Asya ise konuşlandırmada öncü.

Estonya'nın drone alanındaki güçlü yanları arasında yüksek kaliteli uzamsal veriler, dijital kamu hizmetleri, küçük ve görece yönetilebilir hava sahası, güçlü iletişim ve siber güvenlik yetkinliği ile kamu ve özel sektör bilgi sistemlerini entegre etme kabiliyeti bulunuyor. Ayrıca pratik kullanım alanları da var. Adalar ilaç ve küçük paket taşımacılığı için uygun. Elektrik hatları, demiryolları, kıyı şeritleri ve rüzgar çiftlikleri düzenli denetim gerektiriyor. Güvenlik kurumlarının hızla toplanmış uzamsal bilgiye ihtiyacı var. Estonya'nın değişken ve soğuk havası, birçok yabancı pazar için değerli koşullarda sistemlerin test edilmesine olanak tanıyor.

Şu anda Estonya drone uçuşlarını genellikle bireysel operasyonlar olarak ele alıyor; operatör kısıtlamaları kontrol ediyor, izin istiyor, rotayı planlıyor ve uçuşu gerçekleştiriyor. Hizmet temelli bir dünyada bu bilgi alışverişinin büyük kısmının otomatik gerçekleşmesi gerekiyor. Bir uçuş planlama sistemi, hava sahası kısıtlamaları, binalar ve engeller, arazi yüksekliği, hava durumu ve mobil ağ kapsama alanı hakkında güncel veri talep edebilmeli. Sistem rotayı değerlendirebilmeli, izin başvurusu yapabilmeli ve uçuş sırasında drone kimlik verilerini iletebilmeli. Böyle bir dijital katman oluşturmak Estonya'nın fırsatı olabilir.

Kasenõmm, Estonya'nın ilk adımının kalıcı iki veya üç drone koridoru oluşturmak olması gerektiğini düşünüyor. Bunlardan biri adalar ve anakara arasında lojistiğe hizmet edebilir, bir diğeri enerji altyapısı denetimini destekleyebilir, üçüncüsü ise kıyı, orman veya kurtarma izlemeyi üstlenebilir. Bir koridor güvenilir bağlantı, uzamsal ve hava durumu verileri, üzerinde anlaşılmış güvenlik gereksinimleri, dijital izinler ve birden çok şirketin kullanabileceği ortak altyapıyı içermeli. Estonya'da drone koridorları için pilot projeler hâlihazırda devam ediyor.

Paralel olarak kamu sektörü talebi oluşturulmalı. Elektrik hattı arızalarını tespit etmek, orman hasarını değerlendirmek veya laboratuvar numuneleri ile ilaç taşımak için çok yıllık hizmet sözleşmeleri, özel sektöre otomatik çözümlere yatırım yapma gerekçesi verecek ve Estonya'da daha sonra ihraç edilebilecek doğrulanmış hizmetler yaratacak.

Gelecek on yılın drone ekonomisinde değerin önemli bir kısmı, drone'ların güvenli, minimum insan müdahalesiyle ve yasal olarak uçmasını sağlayan sistemlerden gelecek. Estonya daha önce karmaşık bir devlet sürecini basit bir dijital hizmete dönüştürerek başarılı oldu. Düşük irtifa hava sahasını yeni hizmetlere açmak bir sonraki böyle alan olabilir; ancak şu an olduğumuzdan çok daha hızlı hareket etmeliyiz.