Ukrayna'da kültür savaşın merkezinde: iktidar ve direnişin sembolü

Ukrayna Kültür Bakan Yardımcısı Ivan Verbıtskıy, ERR'in "Ukrayna Studiyası" programına verdiği demeçte, Ukrayna kültürünün savaşın merkezinde olduğunu söyledi. Verbıtskıy'a göre Rusya, Ukrayna kimliğini yok etmeyi ve Ukrayna kültürel mirasını kendine mal etmeyi hedefliyor. Savaşın nedeni toprak ya da halk değil, Ukrayna kimliği, kendi kültürü ve tarihiyle var olma hakkı.

Kültürün aynı zamanda bir direniş kaynağı olduğunu vurgulayan Verbıtskıy, "Ne yaptığınız değil, kim olduğunuz önemlidir. Kimliğinize saldırıldığında kendinizi, ülkenizi ve kültürünüzü savunursunuz" dedi. Kültür, ulusal güvenlik alanında da kritik bir önem taşıyor; çünkü kültür bir silah olarak kullanılabiliyor. Rusya'nın sosyal medya, filmler, sergiler, müzeler ve farklı kültürel alanlar aracılığıyla diğer toplumları etkilemeye, kendi anlatısını geniş kitlelere ulaştırmaya çalıştığını belirten Bakan Yardımcısı, bu nedenle kültürün son derece önemli olduğunu ifade etti.

Ukrayna kültürel mirasına yönelik saldırılar ve koruma çabaları

Verbıtskıy, Estonya halkına ve hükümetine Ukrayna kültürünün korunmasında verdikleri destek için teşekkür etti. Savaş nedeniyle yüzlerce kültürel miras alanının zarar gördüğünü belirten Bakan Yardımcısı, bu alanların korunması ve restore edilmesi için yürütülen çalışmaları anlattı. Öncelikli hedeflerinin mümkün olduğunca çok şeyi kurtarmak ve korumak olduğunu söyledi. Bu kapsamda müze koleksiyonları savaş bölgelerinden tahliye ediliyor; çünkü müzeler ve kültürel değerler tehdit altında.

Hasar görmüş yapılar için ilk adım konservasyon. Binaların rüzgâr, yağmur veya kar nedeniyle daha fazla zarar görmesini engellemek önemli. Amaç, hasarlı binalardan mümkün olduğunca çoğunu kurtarmak ve her şeyi belgelemek, dijitalleştirmek ve nesne listelerini kayıt altına almak. Aksi halde Ruslar her şeyin kendilerine ait olduğunu iddia edebiliyor. Ayrıca binaların 3D kopyaları çıkarılıyor; bazı durumlarda bu, bir binayı korumanın ve gelecekte yeniden inşa etmenin tek yolu. Örneğin Kiev'deki önemli kültür anıtlarından biri olan Peçersk Manastırı'nın birkaç yıl önce birden fazla 3D kopyası yapılmıştı. 15 Haziran'da Rus saldırısında katedral hasar gördüğünde ve çatısı neredeyse tamamen yıkıldığında, bu 3D kopya sayesinde yapı yeniden inşa edilebilecek ve dünyaya tekrar gösterilebilecek.

Kültür, toplumsal dayanıklılık ve normallik arayışı

Kültürün toplumu mobilize etmek için bilinçli olarak kullanılıp kullanılmadığı sorusuna Verbıtskıy, "Biz kullanmıyoruz, toplum bunu kendisi yapıyor" yanıtını verdi. Kiev'deki tiyatrolara veya konser salonlarına bilet bulmanın zor olduğunu, çünkü insanların kültürle bağlarını sürdürmek istediğini belirtti. Kültürün iyileştirici bir etkisi olduğunu vurgulayan Bakan Yardımcısı, stresin yoğun olduğu kriz dönemlerinde kültürün güvenli bir alan sunduğunu ve insanlara çevrelerinde olup biteni yeniden düşünme imkânı tanıdığını söyledi.

Kültür politikasının görünür bir yönü de kamusal alanın düzenlenmesi ve anıtların kaldırılması. Ukrayna, birçok Sovyet liderinin yanı sıra Aleksandr Puşkin ve Mihail Bulgakov gibi yazarların anıtlarını da kaldırdı. Verbıtskıy, sınırın eski SSCB sınırıyla örtüştüğünü belirterek, bunun halkın Puşkin'i çok sevmesiyle ilgili olmadığını söyledi. Bu anıtlar, Rusya'nın bölgeyi "Rus dünyası"na dönüştürme girişiminin bir sembolüydü. Bugün Ukraynalılar için, her gün ölüm, gerilim ve acıyla karşılaşan insanlar için bu anıtları ve sembolleri yaşam alanlarında görmek dayanılmaz. Bu nedenle insanların huzur içinde yaşayabileceği, kötü anıları tetikleyen unsurlardan arınmış güvenli bir psikolojik alan yaratmak önemli.

Rus ve Belaruslu sporcuların uluslararası arenaya dönüşüne de değinen Verbıtskıy, Estonya'nın bu konudaki politikasını takdir etti. Rus sporcuların zaman zaman Rus ordusu veya ordu spor kulüpleriyle bağlantılı olduğunu, Rusya Savunma Bakanlığı'ndan madalya ve ödüller aldığını belirtti. Rusya için sporun gücünün bir parçası olduğunu ve Rus bayrağının sadece spor ya da kültür değil, aynı zamanda siyaset anlamına geldiğini söyledi. Ukraynalı sporcular için akrabalarını, kardeşlerini kaybederken, sığınakta oturmak zorunda kalırken Rus sporcularla yan yana gelmenin güvensiz olduğunu ifade etti.

Savaş sonrası Ukrayna'ya dair umutlarını paylaşan Bakan Yardımcısı, mevcut temel üzerine yeniden inşa çalışmaları yapmayı, gelişen bir kültür ve normal bir yaşam istediklerini söyledi. Dünyanın her yerinden, özellikle Estonya'dan gelen dayanışma ve destekle, savaş bittiğinde birlikte daha iyi bir dünya inşa edecek yaratıcı potansiyele sahip olacaklarını umut ettiğini belirtti. Herkesi savaş sonrası Ukrayna'yı görmeye ve hissetmeye davet etti.