Teknoloji devlerinin dış politikası devlet egemenliğini sarsıyor

İnternet, hayatımızın vazgeçilmez ve doğal bir parçası haline geldi. Ancak son yıllardaki gelişmeler, bu alanı kontrol etmek için ne tanrılara ne de dev devletlere ihtiyaç duyulduğunu gösteriyor; diktatörler ve hatta birkaç özel şirket sahibi yeterli olabiliyor. ERR Novaator'da yayımlanan analiz, teknolojinin uluslararası ilişkilerde yarattığı yeni güç dengesizliğini ele alıyor.

Kristjan Port'un R2 teknik yorumunda belirttiği üzere, internet artık tıpkı hava gibi görünmez bir altyapı. İnsanlık, dil, para ve elektrik gibi yapay olguları zamanla doğal kabul etmeye başladı. İnternet de bu kategoride: ancak kesildiğinde fark ediyoruz. Fizikçilerin evrenin temel yapısının kesikli olduğu görüşüyle paralel olarak, dijital dünya da aslında gerçekliğin temel yapısını taklit ediyor.

Diktatörler ve milyarderler: yeni güç odakları

İnsanlık doğayı kontrol etme arzusunu mitolojik tanrılarla sembolleştirmişti. Şimdi ise bu rolü diktatörler ve onların destekçileri üstleniyor. Port'a göre diktatörler de toplumun bir ürünü; kitleler onların yükselişine ve iktidarda kalmasına göz yumuyor. Analizde, dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 74'ünün otoriter rejimler altında yaşadığı belirtiliyor. Bu oran 2005'te yüzde 50 civarındaydı. Bilgi ve eğitimin yaygınlaşmasına rağmen otoriter eğilimlerin artması dikkat çekici.

Ukrayna savaşı, yeni bir olguyu gün yüzüne çıkardı: "özel dış politika" veya "milyarder diplomasisi". Seçimle gelmemiş milyarderler, savaş ve barış üzerinde egemen devletlerden daha fazla söz sahibi olabiliyor. Elon Musk'ın durumu bunun en çarpıcı örneği. Tek bir kişinin Ukrayna'nın askeri operasyonlarını doğrudan etkileyebilmesi, kritik iletişim altyapısına duyulan güveni sarsıyor. Musk'ın şirketleri SpaceX ve Starlink, ABD hükümeti için vazgeçilmez hale gelmiş durumda; NASA ve Pentagon, onun roketlerine ve uydularına bağımlı.

Musk aynı zamanda yapay zeka alanında da belirleyici bir figür. OpenAI'nin kurucularından olan Musk, daha sonra kendi yapay zeka girişimi xAI'yi kurdu. Bu durum, teknoloji devlerinin artık devletlerden bağımsız bir güç merkezi oluşturduğunu gösteriyor.

Kapitalizm mi, yoksa yeni diktatörlük mü?

Peki bu sorun kapitalizmin kendi içinde rekabetçi sistemler yaratarak mı çözülecek, yoksa devletler yasal düzenlemelerle mi müdahale edecek? Port'a göre her iki seçenek de yeni bir diktatörlük riski taşıyor. Askeri çatışmaların gerginliği içinde tamamen beklenmedik gelişmeler de olabilir.

Yapay zeka ajanlarının tespit ettiği güvenlik açıkları, mevcut bilgi ve iletişim altyapısının kırılganlığını gözler önüne seriyor. OpenAI yöneticisi Sam Altman, yapay zekanın ortaya çıkardığı siber güvenlik sorunlarının mevcut altyapıyı onarma kapasitemizi aştığını kabul etti. Bu noktada internet, gerçekten de kontrol edilmesi zor bir doğa gücünü andırıyor.