Tartu Üniversitesi'nde yüzyıllık gazlı bezin yerini alacak yara örtüleri geliştiriliyor

Estonya'da Tartu Üniversitesi Eczacılık Enstitüsü'nde görev yapan araştırmacılar, kronik yaraların tedavisi için yeni nesil yara örtüleri geliştiriyor. Enstitüde fiziksel eczacılık alanında genç araştırmacı olarak çalışan Kelli Randmäe'nin aktardığına göre, bir ayı aşan sürede iyileşmeyen yaralar "kronik yara" olarak tanımlanıyor. Bu tür yaraların arkasında genellikle diyabet veya damar hastalıkları gibi eşlik eden rahatsızlıklar ile yaraya bulaşan zararlı bakteriler bulunuyor.

Kronik yaralar, yalnızca Avrupa'da her yıl yaklaşık 2 milyon kişiyi etkiliyor. Toplumların yaşlanması ve diyabet ile damar hastalıklarının yaygınlaşması nedeniyle bu sayının daha da artması bekleniyor.

Gazlı bez 100 yıldır aynı kaldı

Kaynak metne göre, tıbbın diğer alanlarında büyük değişimler yaşanırken yara tedavisinde kullanılan temel malzeme olan gazlı bez 100 yılı aşkın süredir aynı kaldı. Geleneksel gazlı bez, iyileşmeyi destekleyen özellikleri sunmuyor. İdeal bir yara örtüsünün, yara yüzeyini kurumayacak kadar nemli tutması, ancak deriyi de aşırı ıslatmaması gerekiyor. İyi bir yara örtüsü aynı zamanda yarayı hem çevreden gelen kirden hem de travmalardan koruyor.

Tartu Üniversitesi'ndeki araştırma ekibi, elektrospin yöntemiyle yeni yara örtüleri üretiyor. Bu yöntem, bir polimer çözeltisinden elektrik alanı yardımıyla çok ince nano ve mikro elyaflar elde edilmesini sağlıyor. Böylece yara tedavisi için uygun özelliklere sahip nano veya mikro elyaflı bir mat oluşturuluyor. Ekip ayrıca bu elyaf matlarına antimikrobiyal maddeler ekleyerek yaraya bulaşan ve iltihaba yol açarak iyileşmeyi engelleyen bakterilerle mücadele etmeyi amaçlıyor.

Önce güvenlik ve etkinlik kanıtlanmalı

Geliştirilen yara örtülerinin hastalarda kullanılabilmesi için öncelikle güvenli ve etkili olduklarının kanıtlanması gerekiyor. Randmäe'nin bilimsel çalışması tam da bu noktaya odaklanıyor. Araştırmacı, laboratuvar koşullarında yani deney tüpünde ve hayvan deneylerinde kronik yaraya benzer bir ortam oluşturmaya çalışıyor. Mevcut ilaç güvenliği ve etkinliği test yöntemleri genellikle tablet gibi yaygın ilaç formları için tasarlanmış durumda. Tabletler ile yara örtüleri birbirinden çok farklı olduğu için bunların incelenmesinde farklı test yöntemlerine ihtiyaç duyuluyor.

Kronik yaralardaki bakteriler her zaman tek başına değil, bir topluluk halinde çoğalıyor. Bakteriler çevrelerinde koruyucu bir ortam oluşturarak "biyofilm" adı verilen kendi küçük şehirciklerini kuruyor. Burada birbirleriyle iletişim kurabiliyor, besin alışverişi yapabiliyor ve zararlı etkenlerden korunabiliyorlar. Bu nedenle biyofilm içinde çoğalan bakterileri tedavi etmek çok daha zor.

Ekip, jelatin bazlı yapay deri üzerinde farklı bakteri türleri kullanarak iltihaplı bir yara oluşturan deneyler geliştirmiş durumda. Bu "laboratuvar yarası" sayesinde bakterilerin biyofilm içinde nasıl çoğaldığı incelenebiliyor ve geliştirilen elyaf yara örtülerinden hangilerinin bakteriyel biyofilme karşı en iyi çalıştığı belirlenebiliyor.

Randmäe'ye göre, günlük kullanıma geçmeden önce klinik araştırmalarla yara örtülerinin gerçek yaşam koşullarında da güvenli ve etkili olduğunun doğrulanması gerekiyor. Yine de geliştirilen deneyler, hangi bileşim ve yapıya sahip yara örtülerinin en umut verici olduğunu ve gelecekte kronik yarası olan hastaların yaşamını iyileştirebileceğini erkenden değerlendirme imkânı sunuyor.

Habere göre bu çalışma, Estonya Bilimler Akademisi ve Estonya Doktora Okulu'nun düzenlediği "3 Dakikada Bilim" yarışması kapsamında, Avrupa Birliği tarafından da desteklenen "Üniversiteler Arası İşbirliğiyle Doktora Eğitiminin Geliştirilmesi" projesi desteğiyle yayımlandı. Yarışmanın finali 6 Ekim'de yapılacak.