Tartu Üniversitesi: İklim eğitimi uyum için zorunlu

Tartu Üniversitesi (TÜ) araştırmacıları, insan kaynaklı sera gazlarının etkisiyle dünya ikliminin sanayi öncesi döneme göre yaklaşık 1,5 derece ısındığını hatırlatarak, iklim değişikliğinin etkilerini anlamak ve hafifletmek için sistematik ve bilime dayalı iklim eğitiminin gerekli olduğunu vurguluyor. Piia Post, Velle Toll ve Kristel Uiboupin imzalı değerlendirmede, her 0,1 derecelik küresel ısınma artışının Estonya'da da etkileri büyüttüğü, sağanak yağışlar ve sıcak dalgalarının insan kaynaklı ısınma nedeniyle daha sık ve daha şiddetli hale geldiği belirtiliyor.

Bu senaryonun sürmesi halinde küresel iklimin yüzyılın ortasında sanayi öncesi döneme göre yaklaşık 2 derece, yüzyılın sonunda ise yaklaşık 3 derece ısınacağı ifade ediliyor. Araştırmacılar, bunun bugünün gençlerinin yetişkinlik döneminde çok daha farklı koşullarda yaşayacağı anlamına geldiğini ve bu koşullara hazırlanmak için bilgiye şimdiden ihtiyaç duyulduğunu kaydediyor.

Ancak 2025 Eurobarometre araştırmasına göre Estonya sakinlerinin yalnızca yüzde 60'ı iklim değişikliğini büyük veya çok büyük bir sorun olarak görüyor. Araştırmacılar bu sonucun, iklim değişikliğinin ciddiyetinin yeterince anlaşılmadığına ve geleceği şekillendiren kararlarda yeterince dikkate alınmadığına işaret ettiğini belirtiyor. Bu durum, hem mevcut hem de gelecekteki karar alıcılara iklim konusunda daha fazla bilgi verilmesi gerektiğini gösteriyor.

İklim eğitimi uyum becerisi kazandırıyor

İklim değişikliği, doğal ve toplumsal değişimlerin karmaşık bir bütünü olarak birçok yaşam alanında belirsizlik yaratıyor. İklim eğitimi, eleştirel ve yaratıcı düşünmeyi, bilgiyi anlamayı, bağlantılar kurmayı ve bilinçli kararlar almayı geliştirerek bu belirsizlikle baş etmeyi öğretiyor. Araştırmacılara göre nitelikli iklim eğitimi yalnızca sorunlara ve olası felaketlere odaklanmıyor; değişimleri fark etmek ve nedenlerini anlamanın yanında etkileri ve riskleri değerlendirmeyi, kararlar almayı ve çözümlere ulaşmayı da kapsıyor. UNESCO başta olmak üzere birçok uluslararası kuruluş iklim eğitimini destekliyor.

Bilimsel yazına göre iklim eğitiminin başlıca eksiklikleri, küresel değişimleri kapsamayan müfredatlar ve öğretmenlerin iklim değişikliğinin karmaşık konularını öğretmek için yeterli olmayan hazırlığı. Dünyada hem örgün eğitimde hem de diğer alanlarda iyi iklim eğitimi örnekleri bulunuyor. Bunlar genellikle belirli bir bölgeyle ilişkili ve o bölgeyi en çok etkileyen iklim etkileri ile risklerini ele alıyor.

Örneğin Hollanda'da birçok kuruluş bu alanda bilgilendirme çalışması yürütüyor; ilgili bilgilere Kennisportaal Klimaatadaptatie (İklim Uyum Bilgi Portalı) üzerinden ulaşılabiliyor. Burada özellikle çocuklara ve gençlere dikkat çekiliyor. Farklı eğitim kademelerindeki öğretmenlere sıcak dalgaları, kuraklık, yoğun yağışlar, sel ve benzeri konuları derslerde işlemelerine yardımcı olacak öğretim materyalleri sunuluyor.

Birleşik Krallık'ta Galler bölgesinde ulusal çevre kurumu Cyfoeth Naturiol Cymru (Natural Resources Wales / Galler Doğal Kaynaklar Kurumu), sel konusunda doğrudan müfredatla ilişkili öğretim materyalleri hazırladı. Bu materyallerde insan güvenliğinin yanı sıra ruh sağlığı konusu da ele alınıyor. Benzer başka örnekler de var. Tümünde amaç, değişen iklim ve hava koşullarıyla baş etmek için fiziksel ve zihinsel hazırlığı artırmak.

Estonya'da öğretmenlere destek materyalleri

Estonya'da da hem mevcut hem de gelecekteki karar alıcıların iklim değişikliğini dikkate alan bilinçli seçimler yapabilmesi için daha fazla bilgi ve beceriye ihtiyaç var. Ayrıca iklim eğitiminin dersler arası olması, doğa ve sosyal bilimleri birleştirmesi ve iklim değişikliğinin toplum ve günlük yaşamla bağlantısını göstermesi önem taşıyor. Öğretimde yerel sorunlardan, gerçek vakalardan ve verilerden yola çıkılması, küresel iklim değişikliğinin de öğrenci için anlaşılır ve anlamlı hale getirilmesi gerekiyor. Araştırma ve probleme dayalı öğrenmenin önemli bir yeri var; öğrenciler yalnızca hazır bilgi edinmiyor, bir olguyu kendileri araştırıyor, bilgiyi analiz ediyor ve çözüm arıyor.

Estonya'daki öğretmenlere iklim değişikliğini işlemelerinde "Kliimateadlik" (İklim Bilinçli) projesi kapsamında hazırlanan öğretim materyalleri destek oluyor. Bu materyaller Tartu Üniversitesi, Tallinn Üniversitesi ve Estonya Yaşam Bilimleri Üniversitesi araştırmacılarının işbirliğiyle geliştirildi. Temel materyal olan "Kliimamuutuste ABC" (İklim Değişikliğinin ABC'si) iklim değişikliğinin nedenlerini, etkilerini ve çözümlerini ele alıyor. Materyal, Estonyalı bilim insanlarının kendi alanlarından örneklerle iklim değişikliğini ve etkilerini anlattığı derslerle zenginleştiriliyor. Materyallerin ikinci bölümünde biyoçeşitlilik, çevredeki değişimler ile üretim ve tüketim olmak üzere üç tema üzerinden destek sunuluyor.

Materyaller, öğretmenin öğrencileri iklim bilgisi yolculuğuna çıkarmasına yardımcı oluyor: çilek tarhında böcekleri incelemek, kütükte ağaç halkalarını saymak ya da bulutları gözlemleyerek iklim değişikliğinin nedenlerini fiziksel olarak açıklamak gibi. Ayrıca tarihten örnekler aranarak, sofradaki değişimler düşünülerek ve kişinin kendi eylemlerinin doğaya etkisi yorumlanarak iklim değişikliğine uyum açıklanabiliyor. Tüm bunlar, risk ve belirsizlik koşullarında eleştirel düşünme ve gerekçeli karar verme becerisini geliştiriyor. Bilgi, eylem ve çözüm bulmayla ilişkilendirilerek öğrencinin iklim değişikliğine nasıl uyum sağlayabileceğini ve toplumsal değişimlere nasıl katılabileceğini anlaması amaçlanıyor.

Araştırmacılar, "Kliimateadlik" projesiyle yüzlerce öğretmene ulaştıklarını, iklim bakanlığı ile eğitim ve bilim bakanlığı çalışanlarına eğitim verdiklerini ve çağdaş öğretim materyalleri oluşturduklarını belirtiyor. Şimdi proje temelli iklim eğitiminin sistematik ve sürekli hale getirilmesi gerekiyor. Okullarda trafik, su ve yangın güvenliği anlatılıyor, ilk yardım dersleri veriliyor; bunlar öğrencilerin farkındalığını artırıp farklı durumlarda doğru davranmalarına hazırlıyor. Aynı durum değişen iklim için de geçerli: olağanüstü sıcaklık, yoğun yağış veya gök gürültülü fırtına gibi durumlarda ne yapılacağını bilmek ve zor durumdakileri fark edip yardım çağırmak gerekiyor. İklim değişikliğinin nedenlerini iyi bilmek ve doğayla uyum içinde yaşamak, kişinin kendi sağlığını, refahını ve yaşam çevresini koruyor. Bugünün çocukları ve gençleri, değişen yaşam ortamıyla baş etme ve geleceği şekillendiren kararları bilinçli alma becerisi kazanma hakkına sahip. Çocukların yanı sıra, özellikle karar alma gücü yüksek konumdaki yetişkinlerin de eğitilmesi gerekiyor.