Tartu açık evler turunda akıl hastanesi ve tarihi villalar gezilecek

Estonya'nın Tartu kentinde 19-20 Eylül tarihlerinde düzenlenen Open House (Açık Evler) mimarlık festivali kapsamında, normalde ziyarete kapalı 25 mekân halka açılacak. Etkinlik çerçevesinde rehberli turlarla eski bir akıl hastanesi, tarihi bir maya fabrikası, garajdan dönüştürülmüş bir ev ve dünyaca ünlü Fin mimar Alvar Aalto'nun tasarladığı bir villa gezilebilecek.

Estonya'nın ilk akıl kliniği ziyarete açılıyor

Festival kapsamında kapılarını açacak yapılardan biri, Staadioni caddesindeki eski akıl hastanesi. Rehber Marie Helen Matsina'nın aktardığına göre bu bina, Estonya'da bu amaçla inşa edilen ilk, tüm Rus İmparatorluğu'nda ise ikinci akıl kliniği. Matsina, buraya histeri dahil çeşitli teşhislerle hastaların getirilebildiğini, bazı kişilerin burada yalnızca dinlendiğini, bazı yaşlı kadınların ise aileleri tarafından başlarından atılmak istenmesi nedeniyle buraya bırakıldığını belirtti.

Binada üç farklı türde hasta odası bulunuyordu ve en pahalı odanın ücreti 80 rubleydi. Matsina'ya göre bu fiyata günde üç öğün yemek de dahildi. Yapının en ünlü sakinleri arasında, anılarında güzel bir günde güzel bir yere götürüleceğini düşünürken kandırılıp akıl hastanesine getirildiğini yazan yazar Juhan Liiv yer alıyor. Matsina, Liiv'in şizofrenisinin son evresinin de burada geliştiğini ifade etti.

Estonya'nın en eski ve en büyük ahşap binalarından biri olan yapı, 1990'lı yılların başına kadar psikiyatri kliniği olarak hizmet verdi. Günümüzde ise çok sıkı koruma kurallarına tabi tutularak apartmana dönüştürülüyor; binadaki her detayın dönemine uygun olması gerekiyor.

Maya fabrikasından sanatoryuma uzanan tarih

Rehber Jette-Mari Anni'nin anlattığına göre Tartu maya fabrikasında 1883'ten 1997 yılının sonuna kadar maya üretildi. Zamanla tesise içki üretimi de eklendi ve daha sonra maya üretiminden arta kalan maddelerin tedavide kullanıldığı bir su tedavi merkezi, yani sanatoryum inşa edildi.

Fabrikada çalışan işçiler, tesisin içindeki dairelerde yaşıyordu. Anni, maya fabrikasında büyüyen ve burayı hâlâ kalbinin derinliklerinde evi olarak gördüğünü söyleyen meslektaşı Sirje Madisson ile çalışmaktan büyük onur duyduğunu belirtti.

Maya üretiminden, sanatoryumdaki tedavide kullanılan iki temel yan ürün kalıyordu. Bunlardan biri banyo yapımında kullanılan sarı-kahverengi maya şırası, diğeri ise kompres yapımında kullanılan lapamsı maya tortusuydu. Anni, merkezde hem sinir hastalıkları hem de eklem rahatsızlıklarının tedavi edildiğini söyledi.

Festival kapsamında ziyaretçiler, bir garajdan dönüştürülmüş eve de göz atabilecek. Bu evde yaşayan mimar Egon Metusala, kendilerinin de mimar olduğunu belirterek evlerini memnuniyetle gösterdiklerini, Estonya'nın seyrek nüfuslu kentlerinde atıl duran çok sayıda garaj ve barakanın yeni bir işlev kazanabileceğini düşündüklerini ifade etti. Söz konusu garaj, küçük bir otomobil için değil, daha büyük servis araçları için tasarlanmıştı.

Festival sırasında ayrıca dünyaca ünlü Fin mimar Alvar Aalto'nun tasarladığı villa Tammekann da ziyarete açık olacak. Rehber Ülle Vaher-Toomik'e göre Aalto'nun bu evi tasarlaması hiç de kolay olmadı; müşteri August Tammekann'ın eşi Anna Irene'nin bir dizi talebi vardı. Kadın, pencerenin başka bir yere taşınmasını ve mutfağın farklı biçimde yapılmasını istedi, Aalto ile uzun yazışmalar yürüttü. Bu talepler karşısında zaman zaman oldukça sinirlenen Aalto, ikinci kata bir çalışma odası ve akşam ışığının gireceği bir pencere yapılmasına karşı çıksa da evin hanımının dediği oldu.

Tartu Open House festivali bu yıl toplam 25 mekânda ziyaretçi kabul edecek.