Estonya Kültür Fonu'nda hasılat vergisi tartışması

Estonya Kültür Fonu (Kultuurkapital), siyasi kararlar nedeniyle planlanandan daha az parayla idare etmek zorunda. Kesinti en çok kültür yapılarının finansmanını etkiliyor, ancak küçük hibe dağıtımları da bundan payını alıyor. Parlamento Riigikogu'da bu duruma hızlı bir çözüm aranıyor.

Fonun gelirinin büyük bölümü üç kalemden geliyor. Alkol ve tütün tüketim vergisinin (aktsiis) yüzde 3,5'i fon bütçesinin kabaca yarısını oluşturuyor. Diğer yarısı ise kumar vergisinden geliyor: bunun üçte biri Eesti Loto'dan, üçte biri kumarhanelerden, kalan kısmı ise uzaktan kumar lisansı veren çevrim içi kumarhanelerden alınan vergiden.

Dört yıl önce tüketim vergisi ve kumar vergisi geliri eşit düzeyde, 16 milyon euro civarındaydı. Son iki yılda kumardan gelen para tüketim vergisinden yaklaşık on milyon euro fazla. Bu süreçte özellikle çevrim içi kumarhanelerden alınan verginin payı arttı. Bir yıl önce yürürlüğe giren vergi indira faizi, yeni kumar operatörleri çekeceği ve gelirin daha da artacağı varsayımına dayanıyordu. Artık bunun böyle olmadığı açık.

Indirim beklentiyi karşılamadı

Fonun başındaki Margus Allikmaa'ya göre kumar vergisindeki indirim "tamamen gerekçesiz" bir adımdı. Allikmaa, yeni müşteri çekmediğini ve pazarlık payının kaybedildiğini belirtiyor. Ona göre bunun nedeni Avrupa ülkelerinin kendi pazarlarını kapatması. Estonya ya da Malta lisansıyla Finlandiya, İsveç veya Almanya pazarına girip oradan para toplanması kimsenin hoşuna gitmiyor.

Böylece para hem diğer ülkelerin kural değişiklikleri hem de Estonya'daki vergi indirimi yüzünden azalıyor. Fon kaynağının en büyük bölümünü sektörel amaçlı fonlar aracılığıyla dağıtılan hibeler oluşturuyor. Toplamda sekiz amaçlı fon var ve her birinin bütçesi yaklaşık dört milyon euro. Bunların yanı sıra ilçe düzeyinde uzman grupları, küçük çaplı projelere, kültür insanlarına ve topluluklara daha küçük tutarlar sağlıyor.

Fon bütçesi küçüldükçe tüm bu amaçlı fonların kullanabileceği tutarlar da orantılı olarak azaltılıyor.

Yapı projeleri zorlanabilir

Kumar vergisindeki düşüş kültür yapılarının finansmanını doğrudan etkiliyor. Devlete giren verginin yaklaşık yarısı fona, bunun da yarısı doğrudan kültür yapıları havuzuna gidiyor. Fon şu anda en çok teleev binasının inşasına harcıyor; Tartu'daki Siuru'ya da bir miktar kaynak aktarılıyor. Kısa süre içinde Tallinn'deki film kentinden de finansman taleplerinin gelmesi bekleniyor. Estonia binasının ek inşaatı konusunda anlaşmazlık sürüyor; Narva'daki Kreenholm kültür mahallesi projesi ise şu an askıda.

Paljassaare'de film kentinin inşaatına umarız gelecek yıl başlanabilecek. Tallinnfilm'in yöneticisi Joonas Tartu'ya göre fon finansmanı zaten yıllara yayılmış durumda. Toplam 25 milyon euroluk yatırım Tallinnfilm'in hesabına toplu olarak yatmıyor; böyle bir kalem yok. Para belirli dilimler halinde geliyor ve aktif inşaat yıllarında kredi kullanılması zaten planlanmıştı. Fonun vergi geliri azalırsa finansman aracının kullanım süresi uzayabilir, yani kredi potansiyel olarak pahalanır ve esas işe ayrılan kaynak azalır.

Siuru'nun yöneticisi Aavo Kokk ise inşaatın ertelenmeyeceğini söylüyor. Sözleşmeye fon ile Tartu kenti arasında, fonun belirli bir dönemde yeterli parası olmaması durumunda kredi alınmasını öngören bir madde konmuş. Kredi masrafları fonun gideri olarak kayıtlı; inşaat kendi akışında sürecek. Bunun doğrudan fon ödemeleriyle mi yoksa kısmen kredi ödemeleriyle mi karşılanacağı ayrı bir soru.

Riigikogu'da para kaybını frenlemek için yoğun çalışma yürütülüyor. Isamaa partisi, çevrim içi kumar vergisinin bu yıl başlangıçta öngörüldüğü gibi yüzde yediye çıkarılmasını öneren bir yasa tasarısı sundu. Reform Partisi'nde ise daha iyi ve hızlı çözüm olarak vergi indiriminin durdurulması görülüyor. Çevrim içi kumar vergisi önümüzdeki birkaç yıl içinde kademeli olarak yarım puan daha düşecek.

Riigikogu maliye komisyonu üyesi Mart Võrklaev (Reform Partisi), vergi artırılırsa altı aylık geçiş süresinin geçerli olacağını hatırlatıyor. Ona göre işletmelerin ve vergi mükelleflerinin öngörülebilirlik için buna ihtiyacı var. Tasarıda yürürlüğün kabulden itibaren altı ay içinde başlaması öngörülüyor; bu da takvime göre gelecek yıl mayıs, haziran ya da temmuzu bulur. Oysa 1 Ocak'tan itibaren yasada yazılı indirim nedeniyle yeniden kayıp yaşanacak. Võrklaev'e göre önce indirimin durdurulması, yani verginin daha fazla düşmemesi ve oradan para kaybedilmemesi daha akıllıca.

Parlamentoda indirimin kendini amorti etmesini beklemek gerektiğini savunan politikacılar da var. Kumar operatörü sayısı az da olsa arttı, çevrim içi kumarhanelerin cirosu kayda değer biçimde büyüdü. Ancak bu, indirimden doğan gelir kaybını telafi etmeye yetmiyor. Koalisyonda Isamaa'nın çözümünü, yani verginin bir an önce yüksek seviyeye geri çıkarılmasını destekleyenler olduğu gibi önce indirimi durdurup sonraki kararları beklemek isteyenler de var. Hangi seçeneğin kabul edileceği yaklaşık bir ay içinde netleşebilir.

Allikmaa'ya göre indirimin hemen durdurulması kesinlikle daha iyi. Ancak tek başına bu yeterli olmayabilir, çünkü tüketim vergisi geliri de azalıyor. Allikmaa, gelir kaynağının yıldan yıla önemli ölçüde küçüldüğü bilindiğine göre gelecekte yüzde 3,5'lik oranın biraz artırılıp artırılamayacağının ya da kumar vergilerinin toplamından alınan yüzde 47,8'lik payın biraz yükseltilip yükseltilemeyeceğinin düşünülmesi gerektiğini belirtiyor. Amaç Kültür Fonu'nun gelir kaybını durdurmak.