TalTech: Saaremaa yer altı kablosu araştırması hatalı değil

Tallinn Teknik Üniversitesi (TalTech) tarafından hazırlanan Saaremaa elektrik bağlantısı karşılaştırma araştırmasının sonuçları tartışılmaya devam ediyor. Saaremaa Belediye Başkan Yardımcısı Priit Riim, araştırmada yer alan maliyet tahminlerinin gerçeği yansıtmadığını öne sürdü. TalTech tarafında ise değerlendirmelerin uluslararası kuruluşların verilerine dayandığı belirtiliyor.

Riim, ACER (Avrupa Birliği Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansı) verilerine dayanarak Saaremaa'ya yer altı kablosu döşenmesinin kilometre başına 2 ila 4,6 milyon euro arasında bir maliyet oluşturacağını savundu. TalTech araştırmasında ise bu rakam yaklaşık 7 milyon euro olarak öngörülüyor.

Araştırmaya göre bu maliyet yalnızca kablonun kendi fiyatını değil, Saaremaa için gerekli olan en az çift devreli 330 kV (kilovolt) çözümün toplam maliyetini kapsıyor. Hesaplamaya 100 kilometrelik güzergâh, ek altyapı ihtiyaçları ve inşaat koşulları da dahil edilmiş durumda.

Tek ve çift devreli hatlar farklı çözümler

ACER'in 2026 raporundaki yer altı kabloları özet tablosunda 330 kV seviyesi için tek devreli hat verileri yer alıyor. Aynı tabloda çift devreli 330 kV yer altı kablosu için ayrı bir maliyet göstergesi bulunmuyor. Bu nedenle tek devreli hatların kilometre fiyatı, Saaremaa için gereken çözümün maliyeti hakkında doğrudan bir yanıt sunmuyor.

TalTech araştırmasına göre Saaremaa'da gerekli iletim kapasitesini sağlamak için en az çift devreli hat düşünülmeli. Avrupa Birliği'nde son altı yılda çift devreli 330 kV yer altı kablosu inşa edilmediği için ACER verilerinde bu tip hatlara ilişkin güncel bir fiyat bilgisi de bulunmuyor. Ancak 110 ve 220 kV hat verileri, çift devreli bir hattın kurulumunun ortalama olarak yaklaşık iki kat daha pahalı olduğunu gösteriyor.

Aynı fiyat oranı 330 kV seviyesine uygulandığında çift devreli yer altı kablosunun kilometre başı maliyeti basitleştirilmiş hesapla 4,8 ila 7,5 milyon euro aralığına denk geliyor. Bu rakam, TalTech araştırmasındaki 7 milyon euroluk tahminle aynı büyüklük mertebesinde bulunuyor.

Saaremaa hattının yaklaşık 100 kilometre uzunluğunda olacağı da hesaba katılmalı. Bugüne kadar dünyada bu uzunluğa yaklaşan bir 330 kV alternatif akım yer altı kablosu döşenmediği biliniyor. Bu nedenle söz konusu proje istisnai ve neredeyse deneysel bir çözüm anlamı taşıyor; teknik karmaşıklığı nedeniyle kablonun güvenilirliği konusunda da ciddi riskler barındırıyor.

Böyle bir hatta kilometre maliyetinin daha önce inşa edilen kısa hatlardan daha ucuza gelmesini beklemek için bir neden görülmüyor. Ayrıca bölgenin kayalık zemini hattın inşaatını teknik olarak daha da zorlaştırıyor. Saaremaa boyunca her biri yaklaşık 5 metre genişliğinde ve 2 metre derinliğinde en az iki kablo kanalı açılması için büyük çaplı kazı çalışması gerekiyor.

Yaklaşık her 20 yılda bir tekrarlanacak ek yatırımlar da hesaba katılmalı; bazı hat bileşenlerinin kullanım ömrü bunu gerektiriyor. Kablonun kendisi de yaklaşık 40 yıl sonra değiştirilmek zorunda (ek havai hatlarda bu süre 60-80 yıl). Dolayısıyla hattın maliyeti yalnızca kablodan oluşmuyor. Uzun bir 330 kV alternatif akım yer altı kablosu için reaktif güç kompanzasyonu, şönt reaktörler, ek trafo merkezleri, koruma ve anahtarlama cihazları, kablo mufaları, kazı işleri ve diğer gerekli altyapı unsurları da dikkate alınmalı.

Saaremaa'nın 100 kilometrelik bağlantısında reaktif gücün yaklaşık her 20 kilometrede bir kompanze edilmesi gerekiyor. Bu da pratikte her 20 kilometrede bir orta büyüklükte çok yüksek gerilimli bir trafo merkezi kurulması anlamına geliyor.

TalTech araştırmasındaki 700 milyon euroluk tahmin, CIGRE, ENTSO-E ve ACER gibi uluslararası kuruluşların materyalleri, Queensland Üniversitesi'nin bir çalışması ile EirGrid ve Swissgrid gibi ana şebeke işletmecilerinin çok yüksek gerilimli kablolu hat kurma ve işletme deneyimlerine dayanılarak hazırlandı.

Araştırma sonuçları değerlendirilirken hem hat uzunlukları hem de iletim kapasiteleri açısından karşılaştırılabilir verilerin ele alınması gerekiyor. Yer altı kablosunun görsel etkisi daha az olsa da fiyat etiketi kat kat yüksek, inşaat sırasında doğal çevre üzerindeki etkisi önemli ve teknik zorlukları çok daha fazla.