Politolog Mölder: Kendi tarafını körü körüne kayırmak demokratik tartışma kültürünü öldürüyor

Tartu Üniversitesi politologu Martin Mölder, Vikerraadio'nun “Reedeses intervjuus” programında yaptığı açıklamada, insanların kendi tercih ettiği partiyi ve bu partinin seçmenlerini çok olumlu, karşı partiyi ve seçmenlerini ise çok olumsuz değerlendirme eğiliminin demokratik tartışma kültürünü öldürdüğünü belirtti. Mölder'e göre bu durumda tartışma, tarafların karşılıklı olarak birbirini “aptal” olarak nitelendirmesine indirgeniyor.

Mölder, bu tespiti Antik Yunan filozofu Platon'un yaklaşık 2.400 yıl önce yazdığı ve siyasi düşünce tarihinin en etkili eserlerinden biri olan “Devlet” (Yunanca Politeia) üzerine yaptığı değerlendirme sırasında dile getirdi. Platon eserinde adaletin ne olduğunu, adil bir devlet düzeninin nasıl olması gerektiğini ve kimlerin devleti yönetmeye uygun olduğunu tartışıyor. Mölder, Platon'un ideal devletinin bir ütopya olarak kaldığını, çağdaş siyaset biliminin ise öncelikle devletin ve siyasetin gerçekte nasıl işlediğini incelediğini vurguladı.

“Adalet ve demokrasi gibi kavramlar tanımı üzerinde uzlaşılamayan kavramlar”

Mölder, siyaset biliminde “olan” ile “olması gereken”in birbirinden tamamen ayrılamayacağını söyledi. Ona göre adalet, demokrasi veya özgürlük gibi kavramlar, içlerinde çok fazla soyut ve değer yargısı barındırdığı için insanların anlamları üzerinde temelden uzlaşması mümkün değil. Mölder, “Demokrasiyi analiz etmemiz gerekiyor ama demokrasinin ne anlama geldiği konusunda bile uzlaşamıyoruz” dedi. Bu kavramların anlamının yerel olarak kısmen yerleşse de geniş zaman ve mekân ölçeğinde sürekli değiştiğini ekledi.

Politik teorinin görevinin ne olduğuna da değinen Mölder, iyi bir devlet düzeninin nasıl olacağı sorusunun siyasi süreç ve mücadele alanında kalması gerektiğini savundu. Ona göre politologun amacı, siyasetin aynası işlevi görmek; kamusal alana ve siyasetçilere, siyasette olup biteni, bazen katılımcıların kendilerinin bile fark edemediği bir açıdan anlatmak olmalı.

Mölder, mevcut ideolojilerin temelindeki insan ve toplum anlayışlarının, insanın psikolojik işleyişine dair bilgilerin yok olduğu bir dönemden kaldığını belirtti. Psikolojinin bu alanda yeni bilgiler ürettiğini hatırlatan Mölder, politik teori ve ideoloji üretiminde bu bilgiler ışığında bir canlanma beklediğini söyledi. Komünizmin insan doğasıyla uyumsuz olduğunu ve bu ideolojiye dayalı toplum düzenleme girişimlerinin büyük felaketlerle sonuçlandığını örnek verdi.

“Kültürel çeşitliliğin risklerini 15-20 yıl önce göremiyordum”

Mölder, siyasi görüşlerinde zaman içinde değişimler olduğunu da kabul etti. 15-20 yıl önce toplumların kültürel çeşitliliğinin veya çok kültürlülüğün sorunlu olabileceğini fark etmediğini, bununla ilgili risk ve tehditleri göremediğini söyledi. Bugün Avrupa'nın siyasi ve sosyal gerçekliğine bakıldığında, güçlü bir bütünleştirici veya bir arada tutucu mekanizmadan yoksun çok kültürlü bir toplumun gerilim yarattığını ve toplumu dağıtma potansiyeli taşıdığını belirtti.

2017'de ortaya attığı “görünmez çoğunluk” kavramına ilişkin soruya Mölder, 10 yıl önce liberal-muhafazakâr ayrımın Estonya siyasetinde çok yeni olduğunu, insanların bu terimlerle düşünmeye alışkın olmadığını anlattı. Bu nedenle belirli konularda muhafazakâr tutumlara sahip olup kendisini muhafazakâr olarak nitelendirmeyen çok sayıda insan bulunduğunu söyledi. Son 10 yılda iki önemli değişiklik yaşandığını belirten Mölder, ortalama seçmenin adım adım daha liberal hale geldiğini, bunun kısmen yaş ve kuşaklarla ilgili olduğunu, genç kuşakların yaşlılara göre çok daha liberal olduğunu ve bu uçurumun 10 yıl önce var olmadığını ifade etti. Ayrıca insanların genel ideolojik konumlanışı ile somut tutumları arasındaki tutarlılığın arttığını, özellikle aile değerleri ve göç konularında belirginleştiğini ekledi.

Mölder, kendisinin kamuoyunda zaman zaman muhafazakâr dünya görüşüyle ilişkilendirildiğini, ancak her politolog gibi kendisinin de bir dünya görüşü olduğunu, bununla birlikte kamuya yaptığı açıklamaları dünya görüşünden bağımsız olarak yaptığını söyledi. Sosyal bilimlerin genel olarak daha liberal ve sol eğilimli görülmesinin doğru olduğunu belirten Mölder, ABD ve Avrupa'da yapılan araştırmaların yükseköğretim sektörünün toplum ortalamasına göre daha liberal olduğunu gösterdiğini, antropoloji, tarih, sosyoloji ve gazetecilik gibi disiplinlerde muhafazakâr görüşlü insanlara neredeyse hiç rastlanmadığını aktardı. Bu farklılığın nedeninin net olmadığını, hem bireysel seçilim hem de akademik ortamda sosyalleşmenin rol oynadığını sözlerine ekledi.