Estonya'da seçim öncesi dengeler: Muhafazakarlar önde

Estonya'da Riigikogu (Estonya Parlamentosu) seçimlerine dört aydan az bir süre kaldı. Politolog Martin Mölder, Vikerraadio'da yaptığı günlük değerlendirmede, partilerin destek tablosunda yaz boyunca süren durgunluğun sonbaharla birlikte yerini yeni eğilimlere bıraktığını belirtti. Mölder'a göre mevcut durumda muhafazakar partiler yeni parlamentodaki sandalyelerin yaklaşık üçte ikisini, liberal partiler ise üçte birini kazanacak gibi görünüyor.

Isamaa liderliği kaybetti, Keskerakond toparlandı

Mölder'ın dikkat çektiği ilk gelişme, Isamaa'nın (Anavatan Partisi) üç yıldır sürdürdüğü liderlik konumunu kaybetmesi. Partinin desteği yüzde 25'in altına gerileyerek Keskerakond (Merkez Partisi) ile aynı seviyeye indi. Keskerakond'un desteği ise kısa bir duraklamanın ardından birkaç yıldır süren toparlanma eğilimini sürdürüyor. Mölder'a göre bu ivme, partinin Estonyalı seçmenler nezdinde Rusya-Ukrayna savaşı öncesi seviyeye dönmesi anlamına geliyor. Estonyalı seçmenlerden gelen destek belirleyici: Keskerakond bu grupta birinci mi olacak, yoksa ikinci-üçüncü sıralarda mı kalacak, burada belli olacak. Eğer destek bu seviyede kalır veya artarsa, Mihhail Kõlvart liderliğindeki parti son dört yılın sıkıntılarını bütünüyle geride bırakmış olacak.

Sosyal Demokrat Parti de (Sotsiaaldemokraatlik Erakond) konumunu belirgin biçimde güçlendirdi. Üç anket şirketinden biri partiye Isamaa ve Keskerakond'a yakın bir destek ölçerken, diğer ikisi sosyal demokratların aleyhine belirgin fark gösteriyor. Mölder bu nedenle partinin birinci ya da ikincilik için yarıştığı sonucuna varmanın hatalı olacağını, daha çok üçüncülüğü sağlama aldığını söylüyor.

İki bloklu yapı ve hükümet olasılıkları

Estonya parti sisteminde Seçim Reform Partisi (Reformierakond), sosyal demokratlar ve Parempoolsed'in (Sağcılar) yer aldığı liberal blok ile Isamaa, Keskerakond ve EKRE'nin (Estonya Muhafazakar Halk Partisi) bulunduğu muhafazakar blok, kendi içlerinde oy rekabeti yürütüyor.

Mölder'a göre Keskerakond avantajlı konumda: seçmen tabanı büyük ölçüde sadık ve kayıp riski daha düşük. Parti hem Isamaa'dan hem EKRE'den oy kazanma potansiyeline sahip; en büyük kazanç fırsatı ise desteğin görece en düşük olduğu Estonyalı seçmenler ve Tallinn dışındaki bölgelerde. Isamaa'nın durumu daha karmaşık; parti hem kendi bloğunda Keskerakond ve EKRE ile, hem de kısmen bloklar arasında sosyal demokratlar ve Parempoolsed ile yarışıyor. EKRE için ise işi zorlaştıran unsur, iki güçlü partiyle, Keskerakond ve Isamaa ile rekabet etmek zorunda olması.

Liberaller içinde en kırılgan parti Reformierakond. Mölder, partinin hem Parempoolsed hem sosyal demokratlarla yarıştığını ve yıllardır hükümetin başındaki parti olarak itibar kaybettiğini belirtiyor. Parempoolsed yeni olmanın avantajına ve ideolojik olarak net bir mesaja sahip; bu, partinin ideolojik bulanıklığından hayal kırıklığına uğrayan Reform seçmenine hitap edebilir.

Mölder'a göre Isamaa ve Keskerakond'un iki başına yeterli çoğunlukla hükümet kurması şu an pek olası görünmüyor; ancak bu iki partiden biri neredeyse kesin olarak yeni hükümette yer alacak. İkisi birlikte olursa üçüncü bir partiye ihtiyaç duyulacak; büyüklük ve ideolojik profiller dikkate alındığında bu EKRE ya da bir ölçüde Parempoolsed olabilir. Yalnızca biri hükümette olursa iki ek ortak gerekecek ve bu durumda her iki senaryoda da muhtemelen aynı isimler devreye giriyor: sosyal demokratlar ve Reformierakond. EKRE bu kombinasyona girmiyor; çünkü ne sosyal demokratlar ne de Reform, EKRE ile aynı hükümette yer almak istiyor gibi görünüyor.

Mölder, seçmenlerin ne istediklerini ve partilerin kimlerle birlikte ne sunmaya hazır olduklarını dikkatle düşünmesi gerektiğini vurguluyor. Seçmen değişim istiyorsa, Reformierakond'u içeren hükümetler bunun karşılığı olmayabilir.